Chọn loa thông minh cho người cao tuổi nên bắt đầu từ ba câu hỏi: trợ lý trên loa có nghe và nói tiếng Việt tốt không, ông bà có nghe rõ giọng loa không, và nhà ông bà có Wi-Fi ổn định không. Ba điều này quan trọng hơn chất lượng âm nhạc, thiết kế hay số tính năng. Một chiếc loa nghe nhạc hay nhưng trợ lý không hiểu tiếng Việt thì với ông bà chỉ là cái loa bluetooth đắt tiền.
Bài này đi qua từng tiêu chí, kèm cách thử trước khi mua, dành cho con cháu muốn mua loa tặng cha mẹ. Trang không gợi ý hãng hay mẫu, không nêu giá; tính năng thay đổi theo đời máy và phiên bản phần mềm, bạn kiểm trực tiếp ở nơi bán hoặc trên trang chính thức của nhà sản xuất. Cách cài đặt và câu lệnh hằng ngày cho ông bà có ở các bài khác trong danh mục này.
Có cần loa không, hay điện thoại là đủ
Trước khi chọn loa, nên hỏi liệu ông bà có cần loa không. Điện thoại đã có trợ lý giọng nói, gọi điện được, hẹn giờ được, mở nhạc được. Loa thông minh có ích hơn điện thoại ở vài điểm: luôn nằm một chỗ cố định nên ông bà biết tìm ở đâu, nghe lệnh khi tay đang bận mà không cần chạm, tiếng to hơn, và không lo hết pin vì cắm điện liên tục.
Ngược lại, loa có nhược điểm: đứng yên một chỗ nên ông bà ra vườn là không dùng được, cần Wi-Fi ổn định, cần một tài khoản và một ứng dụng trên điện thoại để cài và quản lý, và thêm một thiết bị có micro trong nhà. Nhiều tính năng còn tuỳ trợ lý có hỗ trợ tiếng Việt hay không.
Loa đáng mua khi ông bà ở nhà nhiều, hay nấu nướng, nghe đài, nghe nhạc, thích hỏi giờ, hỏi trời, và có người trong nhà hoặc con cháu ở xa quản lý được ứng dụng đi kèm. Nếu ông bà ít ở nhà, hay đi lại, hoặc nhà không có Wi-Fi, đầu tư thời gian cài điện thoại cho dễ dùng thường hiệu quả hơn mua thêm thiết bị.
Bảng tiêu chí chọn loa cho ông bà
Bảng dưới gom các tiêu chí theo thứ tự quan trọng với người lớn tuổi. Mang bảng này theo khi đi xem hàng hoặc khi đọc thông số.
| Tiêu chí | Vì sao quan trọng với người lớn tuổi | Cách kiểm trước khi mua |
|---|---|---|
| Trợ lý nghe, nói tiếng Việt | Không có tiếng Việt thì ông bà gần như không dùng được | Đọc thông số ngôn ngữ, thử nói tiếng Việt ở quầy trưng bày |
| Micro bắt giọng xa | Ông bà hay nói từ chỗ ngồi, giọng nhỏ | Đứng cách loa vài bước, nói nhỏ, xem loa có nghe |
| Loa rõ tiếng nói | Người nghe kém cần giọng rõ chứ không cần bass mạnh | Nghe loa đọc một câu trả lời dài ở âm lượng vừa |
| Nút bấm vật lý | Tăng giảm âm lượng, tắt micro mà không cần ra lệnh | Xem nút có to, dễ tìm bằng tay không |
| Có hay không màn hình | Màn hình giúp gọi video, xem chữ to, nhưng thêm phức tạp | Hỏi ông bà có muốn gọi video qua loa không |
| Kết nối Wi-Fi | Loa không có mạng gần như không làm được gì | Kiểm sóng Wi-Fi ở chỗ định đặt loa |
| Quản lý từ xa | Con cháu ở xa sửa giúp cài đặt | Xem ứng dụng đi kèm có cho nhiều người quản lý không |
| Thời gian hỗ trợ phần mềm | Loa hết cập nhật sẽ dần mất tính năng, kém an toàn | Hỏi nhà sản xuất chính sách cập nhật |
Hai dòng đầu là điều kiện bắt buộc. Một chiếc loa không qua được hai dòng này thì không nên mua cho ông bà dù các dòng khác tốt đến đâu.
Loa có màn hình hay không có màn hình
Màn hình giúp gọi video dễ. Với ông bà ở xa con cháu, loa có màn hình có thể gọi video bằng một câu nói, không phải cầm điện thoại. Đây là lý do chính để chọn loại có màn hình, nếu ứng dụng gọi video mà gia đình dùng được hỗ trợ.
Màn hình hiện chữ to cho câu trả lời. Người nghe kém vừa nghe vừa nhìn chữ sẽ hiểu chắc hơn. Giờ, ngày, thời tiết hiện thường trực cũng là một tiện ích.
Màn hình thêm phức tạp. Thêm thao tác chạm, thêm thông báo, có khi thêm quảng cáo, gợi ý nội dung. Với ông bà ít quen công nghệ, càng nhiều thứ trên màn hình càng dễ rối.
Màn hình có camera. Nhiều loa có màn hình đi kèm camera để gọi video. Camera trong phòng khách hay phòng ngủ là chuyện quyền riêng tư; chọn loại có nắp che hoặc nút tắt camera, và bàn với ông bà trước khi đặt.
Loa không màn hình đơn giản hơn. Nếu ông bà chỉ cần hỏi đáp, nghe nhạc, hẹn giờ, loa không màn hình ít thao tác hơn và ít thứ để lo hơn.
Thử trước khi mua: năm phút ở cửa hàng
Nếu được, đưa ông bà tới nơi bán để chính ông bà thử. Không được thì con cháu thử thay, bắt chước cách ông bà nói.
- Hỏi nhân viên bật trợ lý ở chế độ tiếng Việt. Nếu nhân viên phải chuyển sang tiếng Anh để thử, đó là dấu hiệu tiếng Việt chưa được hỗ trợ đầy đủ.
- Nói câu "Bây giờ mấy giờ?" từ khoảng cách bằng chỗ ông bà sẽ ngồi trong nhà, với giọng nhỏ như người lớn tuổi.
- Hỏi một câu dài hơn, như thời tiết ngày mai ở tỉnh của ông bà, để nghe loa đọc câu trả lời dài có rõ không.
- Thử bấm các nút: tăng giảm âm lượng, tắt micro. Nút có dễ tìm bằng tay không, có cần nhìn không.
- Hỏi về ứng dụng quản lý: cần tài khoản gì, có cho con cháu ở xa cùng quản lý không, có cần cài thêm gì trên điện thoại ông bà không.
- Hỏi chính sách bảo hành và đổi trả tại Việt Nam, vì loa mua từ nước ngoài có thể không được hỗ trợ trong nước.
Ở cửa hàng ồn ào, loa có thể nghe kém hơn ở nhà. Nếu loa vẫn nghe được giọng nhỏ trong môi trường ồn, ở nhà thường sẽ tốt hơn. Ngược lại, đừng vội kết luận loa kém nếu cửa hàng quá ồn; xin thử ở góc yên tĩnh hơn.
Nhà ở quê: mạng, điện và nơi đặt loa
Loa thông minh cần Wi-Fi ổn định. Nhiều nhà ở quê dùng mạng di động qua điện thoại là chính, không có Wi-Fi cố định, hoặc Wi-Fi chỉ phủ một phòng. Trước khi mua loa, kiểm sóng ở đúng chỗ định đặt. Nếu chưa có Wi-Fi, chi phí lắp mạng và duy trì hằng tháng là phần phải tính, chứ không chỉ tiền mua loa.
Điện cũng cần ổn định. Loa thông minh thường không có pin, mất điện là tắt. Sau khi có điện lại, loa khởi động và kết nối lại Wi-Fi, mất một lúc. Nếu nhà hay mất điện, nói trước với ông bà để ông bà không nghĩ loa hỏng.
Chỗ đặt loa nên là nơi ông bà ngồi nhiều nhất: phòng khách, gian bếp. Đặt ở độ cao gần ngang miệng khi ngồi, cách xa tivi, không sát tường, không trong tủ kính. Nhà gỗ, nhà cấp bốn rộng có thể cần loa gần hơn so với nhà phố nhỏ. Tránh chỗ ẩm, chỗ nắng chiếu trực tiếp, chỗ trẻ nhỏ với tới kéo dây.
Một điểm hay bị quên: loa cài bằng tài khoản và Wi-Fi của nhà con ở thành phố rồi mang về quê sẽ phải cài lại Wi-Fi, đổi địa chỉ. Làm việc này ngay khi mang về, trước khi giao cho ông bà.
Tuần đầu sau khi mua: thử thật trước khi hết hạn đổi trả
Nhiều nơi bán có thời hạn đổi trả ngắn. Tận dụng khoảng thời gian đó để ông bà dùng thật, trong nhà thật, với giọng thật, thay vì cất hộp đợi dịp. Con cháu cài loa xong, để ông bà dùng ba việc đơn giản nhất: hỏi giờ, hỏi thời tiết, mở nhạc hoặc đài. Cuối tuần gọi điện hỏi ông bà dùng được việc nào, việc nào loa không hiểu.
Nếu sau một tuần loa vẫn thường xuyên không nghe giọng ông bà ở chỗ ngồi quen, thử đổi chỗ đặt loa trước. Đổi chỗ rồi vẫn không được, đó là dấu hiệu loa không hợp với giọng hoặc với nhà ông bà, và đổi trả lúc này đỡ phí hơn là để loa nằm im một góc.
Cũng trong tuần đầu, để ý xem loa có hay thức dậy nhầm không, có phát quảng cáo hay gợi ý nội dung trả phí không, và ông bà có thấy phiền vì đèn, vì tiếng không. Những điều nhỏ như ánh đèn sáng ban đêm trong phòng ngủ có thể làm ông bà khó ngủ; tắt đèn chỉ báo hoặc đổi chỗ đặt loa nếu cần.
Ghi lại những gì đã thử và kết quả, chỉ vài dòng. Nếu sau này mua thiết bị khác cho ông bà, ghi chú này giúp gia đình biết ông bà hợp với kiểu thiết bị nào.
Quyền riêng tư và quyền quyết định của ông bà
Loa thông minh có micro luôn chờ câu gọi tên, và nếu có màn hình thì thường có camera. Trước khi đặt trong nhà ông bà, nói rõ với ông bà loa nghe khi nào, lưu gì, ai xem được lịch sử, và tắt micro bằng nút nào. Người lớn tuổi có quyền không muốn một thiết bị như vậy trong nhà; đó là quyết định của ông bà.
Nếu con cháu quản lý loa từ xa qua ứng dụng, cần nói rõ con cháu thấy được những gì. Một số ứng dụng cho xem lịch sử câu lệnh; dùng tính năng này để sửa lỗi cài đặt thì được, dùng để theo dõi ông bà nói gì hằng ngày mà không cho ông bà biết thì không. Nếu gia đình muốn dùng loa hay camera để yên tâm khi ông bà ở một mình, việc đó phải có đồng ý của ông bà; danh mục an toàn trong nhà và gọi cứu giúp của trang có bàn kỹ hơn.
Cuối cùng, một chiếc loa chỉ có ích khi ông bà muốn dùng. Hỏi ông bà trước khi mua, đừng biến nó thành món quà bất ngờ. Người lớn tuổi được hỏi ý kiến, được thử, được chọn, sẽ có thiện cảm với thiết bị hơn nhiều so với khi nhận một hộp quà rồi được dạy cách dùng.
Câu hỏi thường gặp
Loa thông minh có nghe được tiếng Việt không?
Một số trợ lý trên loa hỗ trợ tiếng Việt, một số chưa hoặc chỉ hỗ trợ một phần. Mức hỗ trợ thay đổi theo hãng, đời loa và phiên bản phần mềm. Cách chắc nhất là thử nói tiếng Việt ở nơi bán và đọc thông số ngôn ngữ trên trang chính thức của nhà sản xuất.
Có nên mua loa xách tay từ nước ngoài về tặng ông bà không?
Loa xách tay có thể khác cấu hình ngôn ngữ, khu vực, và thường không được bảo hành trong nước. Một số tính năng có thể bị giới hạn theo khu vực. Với người lớn tuổi, loa có hỗ trợ và bảo hành tại Việt Nam đỡ rắc rối hơn khi có sự cố.
Ông bà nghe kém thì có nên mua loa to nhất không?
Loa to không đồng nghĩa với nghe rõ. Người nghe kém cần giọng nói rõ, ít ù, đặt gần chỗ ngồi. Một chiếc loa nhỏ đặt cạnh ghế thường nghe rõ hơn loa lớn đặt ở góc phòng. Nếu ông bà dùng máy trợ thính, xem thêm danh mục hỗ trợ người khiếm thính.
Một nhà có nên đặt nhiều loa không?
Với ông bà, một loa đặt đúng chỗ thường đủ. Nhiều loa làm nhiều thiết bị cùng thức dậy khi nghe tên, gây rối. Chỉ thêm loa thứ hai nếu nhà nhiều tầng và ông bà hay ở cả hai tầng, khi đó đặt cùng một tài khoản để cài đặt đồng bộ.
Mua loa xong ai sẽ là người cài đặt?
Thường là con cháu, bằng ứng dụng trên điện thoại. Nên cài bằng tài khoản dành riêng cho ông bà hoặc tài khoản gia đình, ghi lại mật khẩu ở chỗ an toàn, và để ít nhất hai người trong nhà biết cách vào ứng dụng quản lý, phòng khi một người bận.
Loa thông minh có cần trả phí hằng tháng không?
Bản thân trợ lý trên loa thường không thu phí hằng tháng, nhưng một số dịch vụ nhạc, sách nói hay tính năng nâng cao đi kèm có thể có gói trả phí. Khi cài, kiểm phần thanh toán và đặt mã xác nhận cho mọi giao dịch để tránh ông bà đăng ký nhầm.