Thông tin y tế khẩn cấp là một mục có sẵn trên hầu hết điện thoại thông minh, cho phép người khác xem tên, người liên hệ, dị ứng và bệnh nền quan trọng của chủ máy ngay cả khi máy đang khoá, mà không cần biết mật khẩu. Khi người già ngã ngoài đường hay ngất ở chợ, người qua đường và nhân viên cấp cứu có thể nhờ mục này mà gọi đúng người nhà.
Nhiều người có mục này trên máy mà không biết, hoặc bỏ trống. Bài này hướng dẫn nên ghi gì, cân nhắc gì về quyền riêng tư, cài theo nguyên lý chung cho các dòng máy phổ biến và làm thêm một tấm thẻ giấy cho người không dùng điện thoại thông minh. Tên mục và vị trí trong cài đặt thay đổi theo hãng và phiên bản, bạn hãy kiểm trên máy đang dùng.
Người lạ nhìn thấy gì khi cầm điện thoại đang khoá
Trên màn hình khoá của phần lớn điện thoại có một nút gọi khẩn cấp. Bấm vào đó, người khác có thể gọi số khẩn cấp mà không cần mở khoá, và trên nhiều máy còn thấy thêm một nút xem thông tin y tế hoặc thông tin khẩn cấp. Nếu chủ máy đã cài và bật cho hiện khi khoá, người đó sẽ thấy những gì chủ máy đã ghi, cùng danh sách người liên hệ có thể bấm để gọi.
Điều này có nghĩa là bất kỳ ai cầm được máy đều xem được. Đó là mục đích của tính năng, nhưng cũng là lý do phải chọn kỹ nội dung. Thông tin giúp cấp cứu thì nên có; thông tin có thể bị lợi dụng thì không nên đưa lên.
Nhân viên y tế ở Việt Nam không phải ai cũng có thói quen tìm mục này trên điện thoại bệnh nhân, nên đừng coi đây là cách duy nhất. Nó hữu ích nhất cho người qua đường tốt bụng muốn báo người nhà, và cho người thân khi điện thoại ông bà hết pin nửa chừng nhưng vẫn mở được màn hình khoá. Kết hợp với thẻ giấy trong ví sẽ chắc chắn hơn.
Nên ghi gì và không nên ghi gì
Nguyên tắc là ghi những gì giúp người lạ liên lạc được với gia đình và giúp nhân viên y tế tránh sai sót trong vài phút đầu. Bảng dưới là gợi ý để gia đình bàn với người chủ máy.
| Mục | Nên ghi | Không nên ghi |
|---|---|---|
| Họ tên, năm sinh | Họ tên thường gọi, năm sinh hoặc tuổi | Số căn cước, số thẻ bảo hiểm đầy đủ |
| Người liên hệ | Hai đến ba người, ghi rõ quan hệ như con trai, hàng xóm | Danh sách quá dài khiến người lạ không biết gọi ai trước |
| Dị ứng | Dị ứng thuốc, thức ăn đã được bác sĩ xác định | Những thứ chỉ nghi ngờ, chưa rõ |
| Bệnh nền quan trọng | Tên bệnh chính mà bác sĩ đã chẩn đoán, như tiểu đường, đang đặt máy tạo nhịp | Chi tiết hồ sơ bệnh án, kết quả xét nghiệm |
| Thuốc đang dùng | Tên loại thuốc quan trọng nếu bác sĩ dặn cần báo khi cấp cứu, như thuốc chống đông | Liều và lịch uống chi tiết, dễ lỗi thời |
| Giao tiếp | Nghe kém, nhìn kém, dùng ngôn ngữ ký hiệu, hay quên, nói được tiếng gì | Nhận xét mang tính phán xét về người chủ máy |
| Địa chỉ | Phường hoặc xã, tên khu phố ngắn gọn nếu người chủ máy đồng ý | Số nhà kèm ghi chú nhà hay vắng người |
Nếu không chắc tên bệnh hoặc tên thuốc viết thế nào cho đúng, hãy mang đơn thuốc hay sổ khám bệnh ra chép lại, hoặc hỏi bác sĩ ở lần tái khám. Đừng nhờ chatbot đoán từ triệu chứng.
Cài trên điện thoại theo nguyên lý chung
Các dòng máy đặt mục này ở chỗ khác nhau, nhưng trình tự giống nhau. Ngồi cùng người chủ máy, làm từng bước và giải thích để họ hiểu cái gì sẽ hiện ra:
- Tìm mục thông tin y tế hoặc thông tin khẩn cấp. Trên một số máy nó nằm trong ứng dụng sức khoẻ có sẵn, trên máy khác nằm trong mục an toàn và khẩn cấp của phần cài đặt. Gõ chữ "khẩn cấp" vào ô tìm kiếm của phần cài đặt thường tìm ra nhanh.
- Điền họ tên, năm sinh, rồi các mục đã thống nhất theo bảng ở trên. Viết ngắn, rõ, không viết tắt khó hiểu.
- Thêm liên hệ khẩn cấp từ danh bạ, chọn quan hệ cho từng người. Kiểm tra số trong danh bạ là số đang dùng.
- Bật tuỳ chọn cho hiện thông tin khi máy khoá. Nhiều máy để tắt mặc định, quên bước này là mọi thứ đã điền không ai xem được.
- Khoá màn hình, rồi tự thử: bấm nút khẩn cấp trên màn hình khoá, tìm nút xem thông tin y tế, kiểm tra hiện đúng chưa. Không bấm gọi số khẩn cấp trong lúc thử.
- Tìm hiểu tính năng gọi khẩn cấp nhanh bằng phím cứng của máy, như bấm nút nguồn nhiều lần. Đọc kỹ để biết máy có tự gọi sau vài giây không, tránh bấm nhầm khi để máy trong túi.
Nếu người chủ máy dùng điện thoại phím bấm, không có mục này, hãy chuyển sang thẻ giấy ở mục sau và lưu số người thân với tên dễ hiểu như "Con trai Minh" thay vì biệt danh.
Hỏi ý người chủ máy về từng dòng thông tin
Thông tin y tế là của người chủ máy, không phải của con cháu. Có ông bà không muốn người lạ biết mình mắc bệnh gì, có người khuyết tật không muốn tình trạng của mình hiện trên màn hình cho bất kỳ ai cầm máy. Những mong muốn đó cần được tôn trọng. Hãy giải thích lợi ích, gợi ý mục nào hữu ích nhất, và để người chủ máy quyết định giữ hay bỏ từng dòng.
Một cách thoả hiệp là chỉ ghi tên và người liên hệ, bỏ phần bệnh nền, nhưng ghi những thứ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cấp cứu như dị ứng thuốc nặng. Với người khiếm thính, dòng "nghe kém, xin viết ra giấy hoặc nhắn tin" giúp người lạ biết cách giao tiếp, và nhiều người khiếm thính muốn có dòng này.
Đừng tự cài lên máy của ông bà khi ông bà không biết. Nếu sau này ông bà phát hiện, lòng tin bị ảnh hưởng, và lần sau con cháu muốn giúp cài gì cũng khó hơn.
Thẻ giấy trong ví: rẻ, bền và không cần pin
Vì sao vẫn cần thẻ giấy. Điện thoại có thể hết pin, rơi vỡ, để quên ở nhà. Người cao tuổi thường mang ví hoặc túi nhỏ khi ra ngoài, và người qua đường hay tìm trong ví trước khi nghĩ đến điện thoại. Một tấm thẻ cỡ thẻ ngân hàng, ép nhựa, là lớp dự phòng tốt.
Thẻ ghi gì. Nội dung giống mục thông tin khẩn cấp: họ tên, năm sinh, hai số người thân kèm quan hệ, dị ứng thuốc nếu có, bệnh nền chính nếu người chủ đồng ý, và lời nhắn về giao tiếp. Chữ in to, đủ đọc mà không cần kính.
Đặt ở đâu. Ngăn ngoài cùng của ví, nơi mở ra là thấy. Có thể làm thêm một bản dán trong mũ bảo hiểm hoặc móc theo chùm chìa khoá cho người hay đi xe đạp, xe máy.
Nhờ AI làm mẫu, không đưa dữ liệu thật. Bạn có thể nhờ chatbot gợi ý bố cục thẻ với dữ liệu giả, ví dụ "Thiết kế bố cục thẻ khẩn cấp cỡ thẻ ngân hàng cho người cao tuổi, chữ to, các ô: họ tên, năm sinh, người liên hệ, dị ứng, ghi chú giao tiếp". Sau đó tự điền thông tin thật bằng tay hoặc trên máy tính ở nhà, không dán bệnh nền và số điện thoại thật vào chatbot.
Người hay quên, người khó nói và người hay đi một mình
Với người có trí nhớ suy giảm, thông tin khẩn cấp đóng vai trò lớn hơn nhiều so với người bình thường, vì chính họ có thể không nhớ địa chỉ hay số điện thoại con cháu khi bị hỏi. Bên cạnh mục trên điện thoại và thẻ trong ví, nhiều gia đình khâu một mảnh vải nhỏ ghi tên và số người thân vào mặt trong áo khoác, hoặc dùng vòng tay khắc chữ. Ghi đủ để người lạ gọi được cho gia đình, không ghi chi tiết bệnh nếu người đó và gia đình không muốn.
Với người khó nói sau tai biến hoặc người khuyết tật ngôn ngữ, thêm một dòng giải thích ngắn như "khó nói nhưng hiểu được, xin hỏi câu có hoặc không" giúp người qua đường giao tiếp đúng cách. Người dùng ngôn ngữ ký hiệu có thể ghi thêm cách nhắn tin cho người phiên dịch hoặc người thân biết ký hiệu.
Với người cao tuổi vẫn tự đi chợ, đi tập thể dục buổi sáng, đi chùa hay đi thăm bạn một mình, thông tin khẩn cấp là thứ nên kiểm trước khi ra khỏi nhà, giống như kiểm chìa khoá. Một câu nhắc của con cháu khi gọi điện, như "bố có mang ví có thẻ không", dần dần thành nếp. Không cần làm người già thấy mình bị theo dõi; chỉ cần họ hiểu tấm thẻ giúp người khác giúp mình nhanh hơn.
Cập nhật khi nào và giữ cho thông tin luôn đúng
Thông tin khẩn cấp sai còn tệ hơn không có, vì người lạ sẽ gọi vào số không ai nghe. Gia đình nên đặt lịch xem lại:
- Mỗi khi đổi số điện thoại của bất kỳ người liên hệ nào. Người đổi số phải tự nhắc cả nhà cập nhật.
- Sau mỗi lần khám có thay đổi lớn: chẩn đoán bệnh mới, bắt đầu hoặc ngừng loại thuốc quan trọng theo chỉ định bác sĩ.
- Khi đổi điện thoại mới. Dữ liệu này không phải lúc nào cũng tự chuyển sang máy mới, nhất là khi đổi giữa hai hệ điều hành khác nhau.
- Khi người liên hệ chuyển đi xa, không còn đến nhanh được. Đưa người ở gần lên đầu danh sách.
- Định kỳ sáu tháng một lần, kết hợp với lần thử nút gọi khẩn cấp hoặc dịp cả nhà họp mặt.
Khi có chuyện thật, mục này chỉ giúp người khác biết bạn là ai và gọi cho ai. Những dấu hiệu như đau ngực, khó thở, ngất, yếu nửa người vẫn cần người xung quanh gọi 115 ngay lập tức.
Câu hỏi thường gặp
Bật thông tin y tế trên màn hình khoá có làm lộ dữ liệu trong máy không?
Không. Người khác chỉ xem được những gì bạn đã ghi trong mục thông tin y tế và danh sách liên hệ khẩn cấp, không mở được tin nhắn, ảnh hay ứng dụng khác. Tuy vậy nội dung đó ai cũng xem được, nên chỉ ghi những gì cần cho cấp cứu.
Có nên ghi nhóm máu không?
Chỉ ghi khi đã biết chắc qua xét nghiệm. Trong cấp cứu, bệnh viện vẫn xét nghiệm lại nhóm máu trước khi truyền, nên thông tin này không quyết định. Ghi sai còn gây nhầm lẫn, vì vậy không chắc thì để trống.
Điện thoại phím bấm của ông bà không có mục này thì làm sao?
Làm thẻ giấy ép nhựa để trong ví và lưu số người thân với tên rõ nghĩa như "Con gái Lan". Một số điện thoại phím to cho người già có nút SOS và chỗ ghi số khẩn cấp; đọc sách hướng dẫn đi kèm máy để cài.
Có cần ghi tên thuốc đang uống không?
Chỉ ghi những thuốc bác sĩ dặn cần báo khi cấp cứu, như thuốc chống đông, hoặc thuốc dùng cho bệnh nền quan trọng. Không cần liệt kê đủ liều và giờ uống. Nếu không chắc nên ghi gì, hỏi bác sĩ điều trị ở lần tái khám.
Người khiếm thính nên ghi gì thêm?
Một dòng ngắn về cách giao tiếp, ví dụ nghe kém, xin viết ra giấy, nhắn tin, hoặc dùng ngôn ngữ ký hiệu. Dòng này giúp người qua đường và nhân viên y tế biết cách nói chuyện ngay từ đầu, tránh hiểu lầm người đó không hợp tác.
Có thể nhờ chatbot điền giúp mục thông tin y tế không?
Không nên đưa bệnh nền, tên thuốc, số điện thoại thật vào chatbot công cộng. Bạn có thể hỏi chatbot cách tìm mục này trên loại máy mình dùng, hoặc nhờ làm mẫu thẻ với dữ liệu giả, rồi tự điền thông tin thật trên máy.