Nút gọi khẩn cấp là bất kỳ thiết bị nào cho phép người già hoặc người khuyết tật bấm một lần để báo cho người khác biết mình cần giúp, không phải mở khoá, tìm số hay nói rõ ràng. Có loại chỉ kêu chuông ở phòng bên, có loại gọi lần lượt cho con cháu, có loại gửi cả vị trí.
Chọn sai loại là chuyện hay gặp: mua nút gắn sim đắt tiền cho người sống cùng con cháu cả ngày, hoặc dùng chuông trong nhà cho người ở một mình. Bài này chia các loại theo cách hoạt động, giúp bạn chọn theo hoàn cảnh nhà mình, cài đặt và thử định kỳ. Không có hãng nào được giới thiệu ở đây; tính năng thay đổi theo đời máy, bạn cần đọc thông số trên từng sản phẩm cụ thể.
Năm loại nút gọi khẩn cấp và hoàn cảnh hợp với từng loại
Phân loại dưới đây dựa trên cách tín hiệu đi từ người bấm đến người nhận. Đó là điều quyết định thiết bị có giúp được trong nhà bạn hay không.
| Loại | Bấm thì điều gì xảy ra | Hợp với ai |
|---|---|---|
| Chuông báo không dây trong nhà | Một chiếc chuông ở phòng khác reo lên, không gọi điện | Người già sống cùng gia đình, ngủ tầng riêng hoặc phòng xa |
| Điện thoại phím to có nút SOS | Máy gọi lần lượt các số cài sẵn, thường gửi kèm tin nhắn | Người già tự đi lại, quen cầm điện thoại bên mình |
| Nút đeo cổ hoặc vòng tay nối với điện thoại | Nút gửi tín hiệu qua kết nối không dây tới điện thoại, điện thoại gọi đi | Người ở trong nhà, điện thoại luôn để trong tầm kết nối |
| Nút đeo có gắn sim riêng | Nút tự gọi và có thể đàm thoại hai chiều, gửi vị trí | Người ở một mình, hay ra vườn, đi chợ, không mang điện thoại |
| Tính năng SOS trên điện thoại thông minh | Bấm nút nguồn nhiều lần hoặc giữ tổ hợp phím để gọi khẩn cấp, báo liên hệ | Người dùng điện thoại thông minh quen tay, tay còn khoẻ |
Nhiều gia đình kết hợp hai loại: chuông trong nhà cho ban đêm khi con cháu ở cùng, và nút có sim hoặc điện thoại SOS khi người già ở nhà một mình ban ngày. Không có loại nào hoàn hảo cho mọi lúc.
Bốn câu hỏi trước khi chọn
Người bấm thường ở đâu khi có chuyện? Nếu cả ngày ở trong nhà với con cháu, chuông báo là đủ. Nếu hay ở một mình, ra vườn, ra đồng, đi chợ, cần thiết bị gọi được ra ngoài mà không phụ thuộc điện thoại ở xa.
Ai sẽ nghe và ai sẽ đến? Thiết bị chỉ tốt bằng người nhận. Một nút gọi cho người con ở thành phố cách vài trăm cây số thì người đó chỉ có thể gọi tiếp cho người khác. Danh sách phải có ít nhất một người ở gần, đến được trong vài phút.
Người dùng có bấm được không? Người run tay, yếu tay sau tai biến, đau khớp ngón tay cần nút to, lõm, ấn nhẹ là ăn. Người nhìn kém cần nút tìm được bằng xúc giác. Người khó nhớ cần ít nút nhất có thể, tốt nhất chỉ một.
Có đeo được lúc tắm và lúc ngủ không? Nhà tắm là nơi hay ngã. Thiết bị chống nước theo công bố của hãng, dây đeo không gây khó chịu khi nằm, là hai yếu tố quyết định nút có ở trên người đúng lúc cần hay không.
Cài danh sách gọi và tin nhắn cho đúng
Thiết bị gọi điện, dù là điện thoại SOS hay nút có sim, đều cần cài danh sách người nhận. Các bước sau áp dụng chung, tên mục cài đặt khác nhau theo máy:
- Chọn ba đến năm người, xếp theo thứ tự ai đến nhanh nhất: hàng xóm thân hoặc người con ở gần trước, người ở xa sau.
- Gọi cho từng người, hỏi họ có đồng ý ở trong danh sách không, giải thích rằng khi điện thoại hiện số này vào giờ lạ thì phải nghe máy.
- Nhập số và kiểm tra lại từng số bằng cách gọi thử từ thiết bị. Một chữ số sai là cả danh sách hỏng ở đúng mắt xích đó.
- Cài nội dung tin nhắn khẩn cấp nếu máy cho phép, viết bằng tiếng Việt, có tên người, địa chỉ ngắn gọn và lời nhắn như: "Bà Hoa ở số nhà 12 đã bấm nút khẩn cấp, gọi lại ngay hoặc chạy sang".
- Hỏi rõ thiết bị làm gì khi người đầu danh sách không nghe máy: gọi người tiếp theo, quay vòng lại, hay dừng. Một số thiết bị dừng sau khi có người nghe, kể cả khi đó là hộp thư thoại; cần biết để chỉnh.
- Ghi danh sách và thứ tự lên một tờ giấy, dán ở chỗ người chăm sóc dễ thấy, để ai trong nhà cũng biết thiết bị đang gọi cho ai.
Nếu thiết bị cho cài thêm số khẩn cấp quốc gia, gia đình nên cân nhắc kỹ. Cuộc gọi tự động tới tổng đài không có người nói rõ địa chỉ thường không giúp được nhiều; người thân nhận tin rồi gọi 115 bằng giọng của mình thường nhanh và rõ hơn.
Thử nút mỗi tháng và sau mỗi lần thay pin
Một nút gọi khẩn cấp chưa từng được thử là một nút chưa biết có hoạt động. Hãy chọn một ngày cố định trong tháng, ví dụ ngày đầu tháng, để cả nhà thử một lần. Người dùng tự bấm, những người trong danh sách xác nhận đã nhận cuộc gọi hoặc tin nhắn. Mất chưa đến năm phút mà tránh được trường hợp sim hết hạn, pin cạn, kết nối không dây bị ngắt mà không ai biết.
Khi thử, chú ý ba chuyện. Một là thời gian từ lúc bấm đến lúc điện thoại người nhận reo, vì có thiết bị chờ vài giây để tránh bấm nhầm. Hai là người nhận có nghe được tiếng của người bấm không, với loại đàm thoại hai chiều. Ba là tin nhắn có đến không, nội dung có đọc được không, có kèm vị trí không.
Thiết bị có sim cần kiểm tra cả tài khoản sim: còn hạn, còn tiền nếu là trả trước, còn sóng ở phòng người già hay ngồi. Một số sim không dùng lâu ngày có thể bị khoá theo quy định của nhà mạng; đặt lịch nạp hoặc gia hạn ngay khi mua.
Ghi kết quả thử vào sổ hoặc ghi chú trên điện thoại của người chăm sóc chính. Lần nào thử có trục trặc, sửa ngay trong ngày, không để sang tháng sau.
Dạy người dùng bấm nút mà không sợ phiền con cháu
Rào cản lớn nhất không phải là kỹ thuật mà là tâm lý. Nhiều ông bà nghĩ bấm nút là làm phiền con, nên đau mấy cũng cố chịu, đợi đến lúc con gọi mới nói. Có người bấm nhầm một lần, bị cả nhà gọi dồn dập, từ đó ngại không dám đeo. Gia đình cần nói trước rất rõ: bấm nhầm không sao, bấm khi không chắc cũng không sao, con thà nhận mười cuộc gọi nhầm còn hơn bỏ lỡ một lần thật.
Nên tập với người dùng vài tình huống cụ thể: ngã không dậy được thì bấm; thấy tức ngực, khó thở, choáng thì bấm; có người lạ vào nhà thì bấm; không chắc mình có sao không cũng bấm. Với người có trí nhớ suy giảm giai đoạn sớm, nhắc lại bằng những câu ngắn giống nhau, và dán một hình vẽ đơn giản cạnh giường để gợi nhớ.
Tôn trọng việc người dùng có muốn đeo hay không. Nếu ông bà không thích vòng cổ, thử loại kẹp áo hoặc vòng tay. Nếu ông bà không muốn bị gọi dồn mỗi lần bấm nhầm, cả nhà thống nhất một người gọi lại trước, những người khác chờ tin.
Điều chỉnh theo từng dạng khuyết tật
Người vận động hạn chế, yếu tay. Chọn nút to, ấn nhẹ, hoặc nút dạng tấm phẳng đặt dưới lòng bàn tay, cạnh gối. Với người dùng xe lăn, gắn nút cố định ở tay vịn xe bằng dây dán, vị trí do chính người dùng chọn sao cho với tới được cả khi người hơi ngả về một bên. Người nằm nhiều cần nút treo ngang tầm tay trên thành giường, không để rơi xuống sàn.
Người nhìn kém và khiếm thị. Ưu tiên nút có gờ nổi hoặc hình dạng khác hẳn những vật quanh đó, phát âm thanh hoặc rung khi bấm để người dùng biết tín hiệu đã đi. Không dời vị trí nút khi chưa báo trước. Điện thoại có trình đọc màn hình thường có cách gọi khẩn cấp riêng bằng cử chỉ; nên để người dùng tự chọn cách quen tay nhất.
Người khiếm thính. Thiết bị đàm thoại hai chiều ít giá trị nếu người dùng không nghe được tiếng trả lời. Chọn loại báo lại bằng rung hoặc đèn khi người nhận đã xác nhận, và thống nhất với người nhận rằng phản hồi sẽ bằng tin nhắn hoặc đến tận nơi.
Người có khó khăn nhận thức. Càng ít nút càng tốt, màu nút nổi bật, đặt ở đúng một chỗ cố định. Người chăm sóc cần chấp nhận sẽ có nhiều lần bấm nhầm, và không trách mắng, vì trách mắng làm người dùng sợ bấm cả khi cần thật.
Những gì nút gọi khẩn cấp không làm được
Thiết bị chỉ là một mắt xích trong cả kế hoạch an toàn. Đừng để nó tạo cảm giác yên tâm giả:
- Không gọi được khi người dùng bất tỉnh mà không có chức năng phát hiện té ngã. Với người có nguy cơ cao, cần thêm lịch hỏi thăm cố định.
- Không thay cuộc gọi 115 khi người thân đang có mặt. Thấy người già đau ngực, khó thở, yếu nửa người, méo miệng, nói khó hay ngã không dậy được, hãy gọi 115 ngay.
- Không mở được cửa cho người đến giúp. Cần sắp xếp chìa khoá dự phòng với người tin cậy ở gần.
- Không hoạt động khi hết pin, hết tiền sim, mất kết nối. Thử định kỳ là bắt buộc.
- Không thay được sự quan tâm. Một cuộc gọi hỏi thăm buổi tối cho người già biết có người đang để ý tới mình, điều mà không thiết bị nào làm được.
Khi đã có nút gọi, gia đình nên viết lại kế hoạch ngắn: ai nhận, ai đến, chìa khoá ở đâu, ai gọi cấp cứu. Kế hoạch có thể dán ngay cạnh điện thoại bàn hoặc tủ lạnh.
Câu hỏi thường gặp
Người già sống cùng con cháu có cần nút gọi khẩn cấp không?
Có thể cần, nếu ông bà ngủ ở tầng riêng, phòng xa hoặc con cháu đi làm cả ngày. Một chiếc chuông báo không dây đặt ở phòng con cháu thường là đủ cho ban đêm, đơn giản và không cần sim hay điện thoại.
Nút đeo cổ nối với điện thoại khác gì nút có sim riêng?
Nút nối với điện thoại chỉ hoạt động khi điện thoại ở trong tầm kết nối, thường là trong nhà. Nút có sim riêng tự gọi được ở bất cứ đâu có sóng, hợp với người hay ra vườn, đi chợ mà không mang điện thoại, nhưng cần duy trì sim.
Có nên cài số 115 vào nút gọi khẩn cấp không?
Nên cân nhắc. Nếu người bấm không nói được, tổng đài khó biết địa chỉ. Với nhiều gia đình, cài người thân và hàng xóm ở đầu danh sách, để họ gọi 115 và nói rõ địa chỉ, sẽ hiệu quả hơn. Người dùng còn tỉnh thì có thể tự gọi 115.
Người khiếm thính dùng nút gọi khẩn cấp thế nào?
Người nghe kém có thể khó nghe người nhận nói lại qua loa nhỏ. Nên chọn thiết bị gửi kèm tin nhắn, và người nhận thống nhất cách phản hồi bằng tin nhắn hoặc chạy sang ngay. Chuông báo trong nhà nên có thêm đèn nháy cho người nghe kém trong nhà.
Bao lâu nên thử nút gọi khẩn cấp một lần?
Mỗi tháng một lần vào ngày cố định, cộng thêm mỗi lần thay pin, đổi sim, đổi số điện thoại người nhận hoặc sau khi cập nhật phần mềm điện thoại. Mỗi lần thử chỉ mất vài phút nhưng phát hiện được hỏng hóc trước khi cần đến.
Ông bà ngại bấm vì sợ phiền con thì làm sao?
Nói rõ trước là bấm nhầm không sao, và tập cùng ông bà vài tình huống cần bấm. Cả nhà thống nhất một người gọi lại đầu tiên, nói giọng bình thường, không trách. Khi ông bà thấy bấm nút không gây ồn ào, họ sẽ dám dùng khi cần thật.