Người khiếm thính nhận biết được chuông cửa, chuông báo cháy, tiếng trẻ khóc hay tiếng nồi cơm báo chín bằng cách chuyển âm thanh thành rung và ánh sáng. Có ba nhóm công cụ: tính năng nhận diện âm thanh có sẵn trên điện thoại và đồng hồ thông minh, thông báo bằng đèn flash hay màn hình nháy, và các thiết bị chuyên dụng như chuông cửa đèn, đầu báo cháy kèm đèn chớp hay đệm rung đặt dưới gối.
Không có công cụ nào đủ cho mọi tình huống. Điện thoại có thể bỏ sót tiếng, đồng hồ hết pin lúc nửa đêm. Bài này giúp bạn liệt kê các âm thanh quan trọng trong nhà mình, chọn cách báo phù hợp cho từng loại, và dựng một lớp dự phòng cho những âm thanh liên quan đến an toàn.
Bắt đầu từ danh sách âm thanh của chính ngôi nhà
Mỗi nhà có một bộ âm thanh riêng. Nhà phố có tiếng gõ cổng, tiếng người giao hàng gọi; chung cư có chuông cửa điện, tiếng chuông báo cháy của toà nhà; nhà có trẻ nhỏ thì tiếng khóc là ưu tiên. Trước khi mua sắm hay cài đặt gì, hãy ngồi cùng người khiếm thính trong nhà và viết ra những âm thanh họ cần biết, chia làm ba mức.
Mức thứ nhất là âm thanh an toàn: chuông báo cháy, báo khí gas, tiếng gọi cứu giúp, còi báo động của toà nhà. Với nhóm này, phải có ít nhất hai cách báo độc lập, vì bỏ sót một lần có thể trả giá đắt. Mức thứ hai là âm thanh chăm sóc: trẻ khóc, người già trong nhà gọi, chuông báo thức buổi sáng. Mức thứ ba là âm thanh tiện ích: chuông cửa, máy giặt xong, nước sôi, tiếng điện thoại bàn.
Cách chia này giúp bạn quyết định nên đầu tư vào đâu. Với âm thanh tiện ích, một tính năng nhận diện âm thanh trên điện thoại là đủ, sót vài lần cũng không sao. Với âm thanh an toàn, bạn cần thiết bị chuyên dụng chạy độc lập, không phụ thuộc vào việc điện thoại có đang ở gần hay không. Người khiếm thính là người hiểu rõ nhất mình bỏ lỡ gì trong ngày, nên để họ dẫn dắt danh sách, con cháu chỉ phụ giúp.
Nhận diện âm thanh trên điện thoại và đồng hồ
Cách hoạt động. Điện thoại dùng micro nghe liên tục, một mô hình nhỏ chạy trên máy so tiếng thu được với các mẫu đã học như chuông cửa, chuông báo cháy, trẻ khóc, chó sủa, nước chảy, còi xe. Khi khớp, máy rung và hiện thông báo. Nhiều máy cho tự dạy thêm âm thanh riêng, ví dụ chuông cửa nhà mình, bằng cách ghi lại vài lần.
Bật ở đâu. Thường nằm trong Trợ năng, nhóm thính giác, tên gần với nhận diện âm thanh hay thông báo âm thanh. Chọn những loại âm thanh muốn được báo, đừng bật hết, vì báo quá nhiều làm người dùng mệt và bắt đầu lờ đi.
Kết nối với đồng hồ. Nếu có đồng hồ thông minh ghép với điện thoại, thông báo có thể rung trên cổ tay. Đây là cách người khiếm thính dùng nhiều nhất, vì điện thoại hay để trên bàn hoặc trong túi, còn cổ tay thì luôn cảm nhận được.
Giới hạn phải biết. Các hãng lớn thường ghi rõ tính năng này không dùng cho tình huống khẩn cấp hay nguy hiểm. Máy có thể không nghe thấy khi ở phòng khác, khi có tiếng ồn, khi tắt micro, khi hết pin. Vì vậy nó chỉ là lớp phụ cho báo cháy, không thay được đầu báo cháy có đèn chớp hay rung.
Pin và quyền riêng tư. Nghe liên tục tốn pin hơn bình thường. Phần lớn tính năng xử lý ngay trên máy, không gửi âm thanh đi, nhưng bạn nên đọc phần mô tả để chắc chắn với máy của mình.
Chọn cách báo theo từng loại âm thanh
Bảng dưới gợi ý cách kết hợp cho các âm thanh hay gặp. Cột "dự phòng" quan trọng nhất với những âm thanh an toàn.
| Âm thanh | Cách báo chính | Dự phòng | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Chuông báo cháy, báo gas | Đầu báo có đèn chớp mạnh, hoặc bộ thu kèm đệm rung dưới gối | Nhận diện âm thanh trên điện thoại, đồng hồ | Thử định kỳ, kiểm pin |
| Trẻ khóc | Máy theo dõi trẻ gửi rung tới đồng hồ hoặc đèn | Nhận diện tiếng khóc trên điện thoại đặt gần nôi | Đặt máy đúng chỗ, không quá xa |
| Chuông cửa | Chuông cửa không dây có bộ báo đèn trong nhà | Camera cửa gửi thông báo, nhắn tin hẹn giờ giao hàng | Bộ báo đặt ở phòng hay ngồi |
| Báo thức buổi sáng | Đồng hồ đeo tay rung, hoặc đồng hồ báo thức có đệm rung | Đèn sáng dần theo giờ | Không chỉ trông vào điện thoại để xa giường |
| Người trong nhà gọi | Nút bấm gọi gửi rung, đèn tới người khiếm thính | Nhắn tin trong nhóm gia đình | Hợp với nhà có người già cần chăm |
| Máy giặt, nồi cơm, nước sôi | Nhận diện âm thanh tự dạy | Hẹn giờ trên điện thoại | Không cần đầu tư thêm |
Đèn chớp cho báo cháy cần đủ sáng để đánh thức người đang ngủ; đèn ngủ thông thường không đạt. Khi chọn thiết bị, tìm loại ghi rõ dành cho người khiếm thính, và hỏi đơn vị lắp đặt về tiêu chuẩn phòng cháy đang áp dụng.
Thông báo bằng đèn flash và màn hình nháy
Tính năng đơn giản nhất mà nhiều người chưa bật là cho đèn flash phía sau điện thoại, hoặc màn hình, nháy sáng khi có cuộc gọi, tin nhắn và thông báo. Nằm trong mục Trợ năng, thường có tên kiểu thông báo bằng đèn. Khi điện thoại nằm úp trên bàn, đèn flash nháy lên trần nhà rất dễ thấy; khi nằm ngửa, màn hình nháy.
Đèn nháy có ích nhất khi người khiếm thính đang làm việc gần điện thoại nhưng không cầm nó, như nấu ăn, may vá, sửa xe. Ở chỗ đông người như văn phòng, quán cà phê, đèn nháy có thể làm phiền người khác, nên dùng thêm chế độ tự tắt theo lịch hoặc theo vị trí.
Một lưu ý về sức khoẻ: ánh sáng nhấp nháy có thể gây khó chịu, và với người có tiền sử động kinh nhạy cảm ánh sáng thì cần thận trọng. Nếu người dùng có vấn đề này, hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bật, và ưu tiên rung thay cho đèn. Với người lớn tuổi mắt kém, đèn nháy cũng có thể không đủ để nhận ra, lúc đó rung trên cổ tay hay trong túi áo hiệu quả hơn.
Dựng lớp báo động cho ban đêm
Ban đêm là lúc người khiếm thính dễ bỏ lỡ nhất, vì họ thường tháo máy trợ thính và không nhìn thấy đèn. Các bước dưới đây giúp dựng một lớp báo động đủ tin cậy.
- Xác định chỗ ngủ và những âm thanh cần đánh thức người ngủ: báo cháy, báo gas, trẻ khóc nếu có, người nhà gọi khẩn.
- Đặt một bộ thu tín hiệu báo cháy cạnh giường, có đệm rung đặt dưới gối hoặc nệm và đèn chớp mạnh. Kết nối với đầu báo cháy theo hướng dẫn của thiết bị.
- Đeo đồng hồ thông minh khi ngủ nếu thấy thoải mái, bật nhận diện âm thanh cho chuông báo cháy và trẻ khóc làm lớp phụ.
- Sạc điện thoại và đồng hồ ở chỗ cố định, cắm qua đêm, để chúng không tắt lúc rạng sáng.
- Thử cả hệ thống mỗi tháng một lần vào ban ngày: bấm nút thử của đầu báo cháy, xem đệm rung có rung, đèn có chớp không.
- Thống nhất với hàng xóm hoặc ban quản lý toà nhà rằng nhà có người khiếm thính, để khi có sự cố họ gõ cửa mạnh, bấm chuông liên tục và nếu cần thì vào hẳn trong nhà để báo.
Khi có cháy hay sự cố nguy hiểm, việc đầu tiên là rời khỏi chỗ nguy hiểm và báo cứu hoả theo số 114, không ở lại kiểm tra điện thoại. Người khiếm thính không gọi được nên có sẵn một tin nhắn mẫu gửi người thân nhờ gọi hộ, và hỏi chính quyền địa phương xem hiện có kênh báo khẩn bằng tin nhắn hay không.
Những hiểu lầm hay gặp
"Có điện thoại nhận diện âm thanh là đủ." Không đủ cho âm thanh an toàn. Như phần trên, đây chỉ là lớp phụ; đầu báo cháy chuyên dụng mới là lớp chính.
"Đèn càng nhiều càng tốt." Quá nhiều đèn nháy cho mọi thứ khiến người dùng không phân biệt được đâu là chuông cửa, đâu là báo cháy. Nên dùng kiểu báo khác nhau cho từng nhóm: đèn chớp mạnh chỉ dành cho báo cháy, rung nhẹ trên cổ tay cho chuông cửa.
"Người nghe kém nhẹ không cần." Người nghe kém nhẹ ban ngày vẫn nghe chuông, nhưng tháo máy trợ thính đi ngủ là gần như không nghe gì. Lớp báo động ban đêm vẫn cần thiết.
"Con cháu tự lắp camera, micro theo dõi là được." Camera và micro thu âm trong phòng ngủ của người khác cần sự đồng ý của họ. Một hệ thống báo động do chính người khiếm thính chọn và điều khiển tôn trọng họ hơn thiết bị theo dõi do người khác lắp.
Bố trí trong nhà để mắt thay tai
Ngoài thiết bị, cách sắp xếp nhà cửa giúp người khiếm thính nhận biết nhiều hơn mà không tốn đồng nào. Nguyên tắc chung là tăng tầm nhìn: người không nghe được tiếng bước chân sau lưng sẽ yên tâm hơn khi ngồi ở chỗ nhìn thấy cửa ra vào. Đặt ghế làm việc, ghế xem tivi quay về phía cửa hoặc chéo góc, thay vì quay lưng ra cửa.
Ở bếp, nơi người ta hay quay mặt vào tường, một tấm gương nhỏ treo phía trên bồn rửa cho phép thấy người đi vào từ phía sau. Cửa phòng có ô kính mờ giúp thấy ánh đèn bật bên ngoài, tức là có người đang ở hành lang. Với nhà nhiều tầng, một bóng đèn ở cầu thang nối với công tắc tầng dưới có thể là tín hiệu quy ước để gọi người tầng trên xuống ăn cơm.
Các quy ước trong nhà cũng quan trọng không kém. Thay vì gọi lớn từ phòng khác, người nhà đi tới, chạm nhẹ vào vai hoặc bật tắt đèn phòng một lần để báo hiệu. Thống nhất từ đầu: chạm vai là có chuyện bình thường, bật tắt đèn liên tục là có việc gấp. Những quy ước này nghe nhỏ nhặt, nhưng chính chúng làm người khiếm thính không còn cảm giác bị giật mình hay bị bỏ ngoài sinh hoạt chung. Trẻ con trong nhà học các quy ước này rất nhanh nếu được người lớn làm mẫu đều đặn.
Câu hỏi thường gặp
Nhận diện âm thanh trên điện thoại có nghe được chuông báo cháy của toà nhà không?
Thường nhận ra được nếu chuông đủ to và điện thoại ở gần, vì chuông báo cháy là mẫu âm thanh phổ biến trong danh sách. Nhưng nếu chuông ở hành lang, cửa đóng, điện thoại ở phòng khác thì có thể không nghe thấy. Không nên coi đây là cách báo cháy chính cho người khiếm thính.
Đệm rung dưới gối có đánh thức được người ngủ say không?
Với phần lớn người dùng, rung đủ mạnh đặt đúng chỗ dưới gối hoặc giữa nệm thường đánh thức được. Mức độ tuỳ từng người và từng thiết bị. Bạn nên thử vài đêm khi có người khác thức cùng, điều chỉnh vị trí và cường độ cho đến khi chắc chắn.
Có cách nào báo khi người già trong nhà cần gọi mà người chăm sóc nghe kém không?
Có, bằng nút bấm gọi không dây. Người già bấm nút, bộ thu bên phía người chăm sóc rung hoặc nháy đèn. Một số loại gửi thẳng thông báo tới điện thoại hay đồng hồ. Chọn loại nút to, dễ bấm, đặt ở đầu giường và nhà vệ sinh.
Tự dạy điện thoại nhận chuông cửa nhà mình có khó không?
Không khó. Máy hỗ trợ tính năng này sẽ yêu cầu bạn bấm chuông vài lần trong lúc ghi lại để máy học. Nên ghi khi nhà yên tĩnh, điện thoại để ở chỗ thường để. Nếu máy hay nhận nhầm, xoá đi và ghi lại ở vị trí khác.
Đồng hồ thông minh rung có làm phiền khi ngủ không?
Một số người thấy vướng, một số quen rất nhanh. Bạn có thể chỉ để những thông báo quan trọng như báo cháy, trẻ khóc được rung ban đêm, còn tin nhắn và thông báo ứng dụng thì tắt trong chế độ ngủ. Nhớ sạc vào ban ngày để đồng hồ đủ pin qua đêm.
Thiết bị báo bằng đèn và rung có cần điện liên tục không?
Có loại cắm điện, có loại chạy pin, có loại cả hai. Với thiết bị cho báo cháy, nên chọn loại có pin dự phòng để vẫn chạy khi mất điện, vì sự cố thường đi kèm mất điện. Kiểm pin định kỳ theo hướng dẫn của nhà sản xuất.