Nhiều máy trợ thính đời mới kết nối được với điện thoại để âm thanh cuộc gọi, video, nhạc đi thẳng vào tai, không phải qua loa rồi mới tới micro của máy trợ thính. Có ba cách kết nối chính: Bluetooth truyền trực tiếp, qua một thiết bị trung gian, và cuộn cảm T bắt tín hiệu từ vòng cảm ứng từ. Mỗi cách có ưu nhược điểm, và không phải máy trợ thính nào cũng có đủ cả ba.
Bài này giải thích nguyên lý để bạn hiểu khi đi đo máy, đọc thông số và nói chuyện với chuyên viên thính học. Bài không chẩn đoán mức nghe và không khuyên mua loại máy nào: chọn máy trợ thính là việc của bác sĩ tai mũi họng và chuyên viên sau khi đo thính lực. Tên công nghệ và mức hỗ trợ thay đổi theo đời máy, nên kiểm thông tin hiện hành với nơi cấp máy.
Vì sao cần kết nối thay vì chỉ để điện thoại sát tai
Máy trợ thính hoạt động bằng cách thu âm thanh qua micro nhỏ, khuếch đại và điều chỉnh theo độ nghe của từng người, rồi phát vào ống tai. Khi bạn áp điện thoại lên tai, âm thanh đi qua loa điện thoại, ra không khí, vào micro máy trợ thính, bị khuếch đại kèm cả tiếng ồn xung quanh. Nhiều người còn gặp tiếng rít do micro và loa đặt quá gần nhau.
Khi kết nối trực tiếp, âm thanh từ điện thoại được truyền dưới dạng tín hiệu không dây vào máy trợ thính, rồi phát thẳng vào tai. Không qua không khí, không lẫn tiếng ồn quán xá, không rít. Với nhiều người, đây là lần đầu họ nghe rõ giọng con cháu qua điện thoại sau nhiều năm. Âm thanh vào cả hai tai nếu đeo hai máy, giúp hiểu lời tốt hơn một tai.
Lợi ích không chỉ ở cuộc gọi. Xem video, nghe đài, nghe sách nói, nghe hướng dẫn đường đi đều rõ hơn khi truyền thẳng. Một số máy còn cho điện thoại đóng vai micro từ xa: đặt điện thoại gần người nói ở bàn họp hay bữa tiệc, âm thanh từ đó truyền vào máy trợ thính, hữu ích ở chỗ ồn. Tính năng cụ thể tuỳ đời máy, bạn hỏi nơi cấp máy.
Ba cách kết nối: so sánh nguyên lý
Bảng dưới tóm tắt ba cách kết nối thường gặp. Đây là nguyên lý chung; khả năng thật của từng máy cần kiểm với nhà cung cấp.
| Cách kết nối | Nguyên lý | Ưu điểm | Hạn chế |
|---|---|---|---|
| Bluetooth truyền trực tiếp | Máy trợ thính ghép đôi với điện thoại như tai nghe không dây | Không cần thiết bị phụ, tiện cho cuộc gọi, video | Tốn pin máy trợ thính; tương thích tuỳ đời máy và điện thoại |
| Thiết bị trung gian | Một hộp nhỏ đeo cổ hoặc kẹp áo nhận Bluetooth từ điện thoại rồi chuyển sang máy trợ thính | Dùng được với máy trợ thính đời cũ hơn, nhiều điện thoại | Thêm một thứ phải mang, phải sạc |
| Cuộn cảm T và vòng cảm ứng từ | Cuộn dây nhỏ trong máy trợ thính bắt từ trường do vòng dây lắp trong phòng hoặc trong điện thoại phát ra | Không cần ghép đôi, không tốn pin như Bluetooth, nghe rõ ở hội trường có lắp vòng | Cần nơi có lắp vòng; không phải máy nào cũng có cuộn T |
| Chuẩn âm thanh Bluetooth năng lượng thấp đời mới | Chuẩn mới cho phép truyền âm thanh tiết kiệm pin, phát chung cho nhiều người | Hứa hẹn tương thích rộng hơn, nghe chung ở nơi công cộng | Đang phổ biến dần; cần cả máy trợ thính và điện thoại hỗ trợ |
Khi đọc thông số máy trợ thính, bạn có thể gặp các cụm như "truyền trực tiếp", "có cuộn T", "tương thích chuẩn âm thanh năng lượng thấp". Hãy hỏi thẳng người tư vấn máy này có kết nối được với chính chiếc điện thoại bạn đang dùng không, và mang theo điện thoại khi đi để thử tại chỗ.
Cuộn cảm T và vòng cảm ứng từ: công nghệ cũ vẫn hữu ích
Cuộn cảm T, hay telecoil, là một cuộn dây đồng nhỏ trong máy trợ thính. Khi chuyển máy sang chế độ T, cuộn dây bắt từ trường biến thiên và chuyển thành âm thanh. Nguồn từ trường đó có thể là loa của một số điện thoại bàn và điện thoại di động được thiết kế tương thích, hoặc một vòng dây lắp quanh phòng nối với hệ thống âm thanh, gọi là vòng cảm ứng từ.
Ở nơi có lắp vòng cảm ứng từ, như một số hội trường, nhà hát, quầy giao dịch ở nước ngoài, người đeo máy có cuộn T chỉ cần chuyển chế độ là nghe thẳng giọng người nói qua micro, không lẫn tiếng ồn khán phòng. Ở Việt Nam, vòng cảm ứng từ còn ít gặp, nhưng một số nơi phục vụ người khuyết tật đã quan tâm. Nếu bạn làm ở trung tâm văn hoá, nhà văn hoá hay hội người cao tuổi, đây là một hạng mục tiếp cận đáng tìm hiểu.
Nhiều máy trợ thính nhỏ gọn đời mới bỏ cuộn T để tiết kiệm chỗ. Nếu người dùng hay đi họp, dự hội nghị, sinh hoạt câu lạc bộ ở hội trường, nên hỏi nơi cấp máy về lựa chọn có cuộn T. Với người cấy ốc tai điện tử, bộ xử lý bên ngoài cũng thường có tuỳ chọn kết nối không dây hoặc cuộn T; hỏi trung tâm phụ trách cấy ghép về khả năng cụ thể.
Ghép đôi máy trợ thính với điện thoại: các bước chung
Các bước sau mô tả cách ghép đôi Bluetooth phổ biến. Mỗi đời máy có hướng dẫn riêng, hãy làm theo tài liệu của máy trợ thính và nhờ nơi cấp máy hỗ trợ lần đầu.
- Sạc đầy hoặc thay pin mới cho máy trợ thính. Bật Bluetooth trên điện thoại.
- Trên một số điện thoại, ghép máy trợ thính ở mục Trợ năng nhóm thiết bị nghe, không phải ở danh sách Bluetooth thông thường. Trên máy khác, ghép như một thiết bị Bluetooth. Xem hướng dẫn của máy trợ thính để biết đi đường nào.
- Đưa máy trợ thính vào chế độ ghép đôi, thường bằng cách mở rồi đóng nắp pin hoặc tắt bật lại.
- Chọn tên máy trợ thính khi xuất hiện trên điện thoại. Với hai máy hai tai, thường ghép một lần cho cả hai.
- Cài ứng dụng đi kèm của hãng máy trợ thính nếu có, từ kho ứng dụng chính thức, để chỉnh âm lượng, đổi chương trình nghe, xem pin.
- Gọi thử một cuộc, xem video thử, kiểm âm thanh có vào đủ hai tai không.
Nếu ghép không được, đừng thử mãi đến mức đổi lung tung cài đặt chương trình nghe đã được chuyên viên chỉnh. Mang cả điện thoại và máy trợ thính đến nơi cấp máy để được hỗ trợ. Các chỉnh sửa về mức khuếch đại phải do chuyên viên làm sau khi đo, không tự chỉnh theo cảm giác.
Ứng dụng điều chỉnh máy trợ thính: làm được gì, không nên làm gì
Chỉnh âm lượng và chuyển chương trình. Ứng dụng thường cho tăng giảm âm lượng hai bên, chọn chương trình như yên tĩnh, ồn, nghe nhạc, ngoài trời. Đây là những chỉnh nhỏ hằng ngày người dùng tự làm được.
Tìm máy bị rơi. Một số ứng dụng hiện vị trí cuối cùng điện thoại còn kết nối với máy trợ thính, giúp tìm máy rơi trong nhà hay trên xe.
Hỗ trợ từ xa. Một số hệ thống cho chuyên viên điều chỉnh từ xa qua ứng dụng, tiện cho người ở xa nơi cấp máy. Việc này cần lịch hẹn với chuyên viên, không phải ai cũng có.
Không tự chỉnh mức khuếch đại. Tăng quá mức có thể gây khó chịu và không tốt cho phần thính lực còn lại. Nếu thấy nghe kém đi, hãy đi đo lại thay vì tự tăng.
Dữ liệu trong ứng dụng. Ứng dụng có thể lưu thói quen sử dụng, thông tin thính lực. Đọc phần quyền riêng tư, không cho ứng dụng truy cập những gì không cần.
Câu nên hỏi khi đi đo và chọn máy trợ thính
Mang theo danh sách này khi đi khám, để không quên những câu liên quan đến kết nối điện thoại. Đây không phải lời khuyên chọn máy, chỉ giúp bạn hỏi đủ ý.
- Máy này kết nối được với dòng điện thoại đang dùng không, bằng cách nào, có cần thiết bị phụ không?
- Có cuộn cảm T không, chuyển sang chế độ T bằng cách nào?
- Truyền âm thanh qua Bluetooth thì pin dùng được bao lâu, so với khi không truyền?
- Có ứng dụng đi kèm không, ứng dụng làm được những gì, có tiếng Việt không?
- Khi đổi điện thoại mới, cần làm gì để ghép lại?
- Lịch kiểm tra, chỉnh máy định kỳ thế nào, có hỗ trợ từ xa không?
- Nếu đang cấy ốc tai điện tử ở một bên, máy trợ thính bên kia có phối hợp được không?
Ghi câu trả lời ngay tại chỗ, hoặc nhờ người đi cùng ghi. Nếu người được tư vấn là cha mẹ lớn tuổi, để họ tự hỏi trước, con cháu bổ sung sau, vì người đeo máy mới là người dùng hằng ngày.
Kết nối trục trặc: rà từng điểm trước khi mang đi sửa
Mất kết nối, âm thanh lúc có lúc không, chỉ vào một tai là chuyện thường gặp với máy trợ thính không dây. Phần lớn nguyên nhân nằm ở cài đặt hoặc pin, xử lý được ở nhà.
- Pin yếu: khi pin thấp, nhiều máy trợ thính tự tắt Bluetooth để giữ phần nghe chính. Sạc đầy hoặc thay pin rồi thử lại.
- Điện thoại đang nối với thiết bị khác: tai nghe, loa, xe ô tô cũng giành kết nối âm thanh. Tắt hoặc ngắt các thiết bị đó.
- Cập nhật hệ điều hành: sau bản cập nhật lớn, đôi khi phải xoá ghép đôi và ghép lại. Làm theo hướng dẫn của hãng máy trợ thính, không xoá ứng dụng đi kèm vội vì có thể mất cài đặt.
- Khoảng cách và vật cản: để điện thoại trong túi quần sau, cách người, cách xa thì tín hiệu yếu. Để điện thoại ở túi áo trước hoặc trên bàn gần người.
- Chỉ vào một tai: kiểm lại cài đặt cân bằng trái phải trong trợ năng, và xem hai máy còn ghép đôi với nhau không.
- Ẩm và bụi: khí hậu nóng ẩm làm máy trợ thính hay trục trặc. Cất máy trong hộp hút ẩm qua đêm theo hướng dẫn của nơi cấp máy.
- Đã thử hết mà vẫn lỗi: mang cả máy trợ thính và điện thoại đến nơi cấp máy, kể rõ lỗi xảy ra lúc nào, với ứng dụng nào.
Nếu thấy nghe kém đi rõ rệt, ù tai, đau tai hay chảy dịch, đó không còn là chuyện kết nối. Ngừng tự xử lý và đi khám tai mũi họng sớm.
Câu hỏi thường gặp
Máy trợ thính kết nối Bluetooth có hại tai không?
Bluetooth trong máy trợ thính dùng công suất rất thấp, nằm trong quy chuẩn chung cho thiết bị không dây đeo trên người. Điều cần lưu ý hơn là âm lượng: truyền thẳng vào tai thì không nên đẩy quá to. Mọi lo ngại cụ thể về tai nên hỏi bác sĩ tai mũi họng.
Điện thoại nào cũng kết nối được với máy trợ thính Bluetooth không?
Không hẳn. Khả năng kết nối phụ thuộc vào cả đời máy trợ thính lẫn đời và hệ điều hành của điện thoại. Nhà sản xuất máy trợ thính thường công bố danh sách điện thoại tương thích. Bạn mang điện thoại theo khi đi đo máy để thử trực tiếp.
Máy trợ thính không có Bluetooth thì có cách nào nghe điện thoại rõ hơn không?
Có vài cách: dùng chế độ cuộn T nếu máy có và điện thoại hỗ trợ, dùng loa ngoài kèm phụ đề cuộc gọi, hoặc hỏi nơi cấp máy về thiết bị trung gian. Gọi video để nhìn khẩu hình cũng giúp nhiều. Không cần đổi máy chỉ vì lý do kết nối nếu máy vẫn hợp với mức nghe.
Kết nối với điện thoại làm máy trợ thính hết pin nhanh hơn bao nhiêu?
Truyền âm thanh liên tục tốn pin hơn chế độ nghe bình thường, mức chênh tuỳ từng đời máy và cách dùng. Người hay gọi điện, xem video lâu nên hỏi kỹ thời lượng pin khi truyền, cân nhắc loại pin sạc, và mang pin dự phòng khi đi xa.
Có nên mua máy trợ thính trôi nổi trên mạng vì quảng cáo kết nối điện thoại không?
Không nên chọn máy chỉ vì quảng cáo kết nối. Máy trợ thính cần được chỉnh theo kết quả đo thính lực của từng người; dùng máy không phù hợp có thể không giúp được gì, thậm chí gây khó chịu. Hãy đi khám tai mũi họng, đo thính lực, rồi mới chọn máy theo tư vấn chuyên môn.
Người đeo ốc tai điện tử có kết nối được với điện thoại không?
Nhiều bộ xử lý ốc tai điện tử hiện nay có tuỳ chọn kết nối không dây với điện thoại hoặc qua thiết bị phụ trợ. Khả năng cụ thể tuỳ hệ thống đang dùng. Trung tâm đã cấy ghép và theo dõi là nơi trả lời chính xác nhất, kể cả cách cập nhật khi đổi điện thoại.