Giải thưởng thật không bắt người trúng phải chuyển tiền trước để được nhận, và một gói hàng mình không đặt thì không có lý do gì phải trả tiền. Hai câu này đủ để chặn phần lớn các chiêu lừa kiểu trúng thưởng, quà tặng, gói hàng thu hộ đang nhắm vào người cao tuổi.
Những chiêu này nghe có vẻ cũ, nhưng vẫn lấy được tiền của rất nhiều ông bà vì chúng đánh vào niềm vui bất ngờ và sự ngại phiền phức. Bài này gom ba dạng hay gặp, giải thích vì sao vẫn hiệu quả, cách kiểm tra một gói hàng trước khi trả tiền, cách nhận ra chuyến du lịch “tri ân” thực chất là buổi bán hàng, và vài câu từ chối ngắn gọn để ông bà dùng ngay.
Ba dạng hay gặp nhất
Báo trúng thưởng. Người gọi xưng nhân viên một công ty, nhà mạng, ngân hàng hay chương trình khuyến mãi, chúc mừng ông bà trúng xe máy, tivi, sổ tiết kiệm, phiếu mua hàng. Để nhận, ông bà cần chuyển trước phí vận chuyển, phí hồ sơ, tiền thuế thu nhập. Sau khoản phí đầu tiên sẽ có khoản thứ hai, thứ ba, cho đến khi ông bà nghi ngờ hoặc hết tiền.
Gói hàng thu hộ không đặt. Người giao hàng mang đến một gói nhỏ, nói là của con cháu đặt hoặc ông bà đặt qua điện thoại, đòi trả tiền thu hộ. Bên trong thường là hàng rẻ tiền, không đúng giá trị. Có biến thể là nhận cuộc gọi báo “đơn hàng của bác bị lỗi, cháu hoàn tiền”, rồi dụ bấm link hoặc đọc mã.
Quà tri ân, chuyến tham quan miễn phí. Ông bà được mời đi du lịch, tham quan, ăn trưa miễn phí “tri ân khách hàng”. Xe đón tận nơi, có quà mang về. Giữa chuyến, cả đoàn được đưa vào một phòng bán hàng kéo dài vài tiếng, bán chăn, nệm, nồi, thuốc với giá cao, có người kèm sát giục mua.
Vì sao chiêu cũ vẫn lấy được tiền
Nghe báo trúng thưởng, ai cũng vui, và niềm vui làm người ta bớt cảnh giác. Kẻ lừa chọn những món quà vừa đủ hấp dẫn mà không quá phi lý: một chiếc xe máy, một chiếc tivi, chứ không phải một căn nhà. Khoản phí đòi trước cũng được tính vừa phải, nhỏ hơn nhiều so với giá trị món quà, nên ông bà nghĩ “bỏ ra chút ít để nhận cái lớn cũng đáng”.
Với gói hàng thu hộ, kẻ lừa dựa vào việc con cháu hay đặt hàng trực tuyến gửi về cho ông bà. Ông bà quen nhận hàng hộ, quen trả tiền thu hộ rồi con cháu trả lại sau, nên khi người giao hàng nói “hàng của anh Nam đặt”, ông bà trả luôn cho xong, ngại để người giao hàng chờ.
Với chuyến tham quan, sức ép đến từ không khí chung. Cả đoàn đã được ăn, được quà, được đưa đi chơi; nhiều người mua thì ai không mua thấy ngại. Người bán hiểu rõ tâm lý “có qua có lại” của người lớn tuổi và tận dụng nó. Chính vì vậy, việc chuẩn bị trước một câu từ chối quan trọng hơn mọi lời giải thích.
Điểm chung là cả ba dạng đều tạo ra cảm giác “mình được lợi” trước khi đòi tiền. Nhận ra cảm giác đó giúp ông bà dừng lại đúng lúc.
Lời mời nghe thấy và câu cần hỏi lại
Bảng dưới gom các lời mời hay gặp và câu ông bà có thể hỏi lại hoặc tự hỏi. Khi người kia không trả lời rõ được, ông bà có thể yên tâm từ chối.
| Lời mời nghe thấy | Câu nên hỏi lại | Dấu hiệu đáng ngờ |
|---|---|---|
| “Bác trúng xe máy, đóng phí vận chuyển là nhận” | Mình có tham gia chương trình nào không? | Không nhớ đã tham gia mà vẫn trúng |
| “Chuyển tiền thuế trước, công ty mới giao quà” | Sao không trừ thẳng vào giải thưởng? | Đòi tiền vào tài khoản cá nhân |
| “Hàng của con cháu đặt, bác trả giúp” | Đơn của ai, gọi cho người đó hỏi được không? | Người giao không cho chờ gọi |
| “Đơn hàng lỗi, cháu hoàn tiền cho bác” | Mình có mua gì đâu mà hoàn? | Bảo bấm link, đọc mã để nhận tiền |
| “Chuyến du lịch tri ân, hoàn toàn miễn phí” | Trong chuyến có buổi giới thiệu sản phẩm không? | Không rõ ai tổ chức, giữ kín lịch trình |
Nếu cảm thấy khó hỏi lại người lạ, ông bà chỉ cần nhớ câu ngắn nhất: “Để hỏi con cháu đã.” Câu này dùng được với cả ba dạng lừa trên.
Gói hàng thu hộ: kiểm tra trước khi trả tiền
Phần lớn hàng giao đến nhà ông bà là hàng thật do con cháu đặt. Không cần nghi ngờ mọi người giao hàng, chỉ cần một thói quen kiểm tra ngắn trước khi trả tiền.
- Hỏi tên người đặt. Người giao hàng thường có tên và số điện thoại người nhận trên phiếu. Nếu tên lạ, hoặc ông bà không nhớ ai đặt, chưa trả tiền.
- Gọi cho con cháu bằng số đã lưu. “Con có đặt gì gửi về cho bố không?” Mất chưa đến một phút. Người giao hàng thật thường sẵn lòng chờ.
- Không gọi được thì hẹn giao lại. Ông bà có quyền nói “để người nhà về rồi giao lại”. Không ai bắt buộc phải nhận ngay.
- Không đưa tiền qua khe cổng cho người không cho xem hàng. Nếu được, xem bên ngoài gói hàng trước khi trả tiền, theo chính sách của bên giao hàng.
- Lỡ nhận rồi thì giữ lại gói hàng và phiếu giao. Báo con cháu để liên hệ bên giao hàng, sàn thương mại điện tử về hướng xử lý theo quy định của họ.
Con cháu có thể giúp bằng cách báo trước cho ông bà mỗi khi đặt hàng gửi về, hoặc lập một nhóm nhắn tin gia đình để thông báo đơn hàng. Khi ông bà biết trước gói nào sắp đến, gói lạ tự lộ ra.
Chuyến du lịch tri ân, bữa trưa miễn phí: đi thế nào cho yên
Không phải mọi chuyến tham quan dành cho người cao tuổi đều là bẫy bán hàng. Hội người cao tuổi, câu lạc bộ hưu trí ở phường xã vẫn tổ chức những chuyến đi rất đàng hoàng. Điều cần phân biệt là ai đứng ra tổ chức, và trong lịch trình có buổi “giới thiệu sản phẩm” hay không.
Dấu hiệu của một chuyến tham quan bán hàng: người mời là người lạ hoặc nhân viên một công ty không rõ tên; lời mời đến qua điện thoại, tờ rơi phát ở chợ, hoặc người quen giới thiệu kèm quà nhận ngay; không nói rõ lịch trình; bắt điền thông tin cá nhân, số căn cước để giữ chỗ. Giữa chuyến, cả đoàn được dừng ở một hội trường, cửa đóng, kéo dài nhiều giờ, có người kèm từng ghế.
Nếu ông bà vẫn muốn đi cho vui, nên đi cùng bạn bè thân, thống nhất trước với nhau là không mua gì tại chỗ, không mang thẻ ngân hàng, chỉ mang ít tiền đủ chi tiêu. Khi bị mời ký giấy, đặt cọc, mua trả góp, cứ nói “để về bàn với con cháu”. Người bán có thể tỏ ra phật ý, nhưng ông bà không có nghĩa vụ phải mua chỉ vì đã được mời ăn.
Ví dụ giả định: một nhóm bạn hưu trí ở Khánh Hòa quy ước ai đi những chuyến này cũng chỉ mang theo một khoản tiền nhỏ, và cả nhóm cùng đứng dậy ra xe khi buổi bán hàng kéo quá một tiếng. Đi theo nhóm, người ta dễ từ chối hơn hẳn đi một mình.
Số điện thoại, tên tuổi của ông bà lọt ra từ đâu
Nhiều ông bà ngạc nhiên vì người gọi báo trúng thưởng biết đúng họ tên, địa chỉ, thậm chí biết mình vừa mua gì. Thông tin đó không đến từ phép màu nào. Nguồn hay gặp nhất là những phiếu bốc thăm, phiếu khảo sát phát ở chợ, siêu thị, hội chợ, nơi ông bà điền họ tên và số điện thoại để nhận một món quà nhỏ. Những tờ phiếu đó có thể bị gom lại, nhập thành danh sách và bán đi.
Nguồn thứ hai là các lần mua hàng qua điện thoại, qua livestream: tên, số điện thoại, địa chỉ nhận hàng, món đã mua nằm trong tay nhiều bên, từ người bán đến đơn vị giao hàng. Chỉ cần một khâu để lộ, kẻ lừa có thể gọi đến với câu “đơn hàng bác mua hôm trước bị lỗi”, nghe rất thật vì đúng là ông bà có mua.
Nguồn thứ ba là mạng xã hội của chính gia đình: ảnh mừng thọ có ghi tên ông bà, ảnh nhà có biển số nhà, bài đăng khoe cha mẹ vừa nghỉ hưu. Kẻ lừa ghép các mảnh nhỏ đó thành một câu chuyện trọn vẹn.
Ông bà không thể xoá hết thông tin đã lộ, nhưng có thể bớt lộ thêm: hạn chế điền số điện thoại vào phiếu bốc thăm của người lạ, hỏi lại “thông tin này dùng để làm gì” trước khi đưa, nhờ con cháu đặt chế độ riêng tư cho ảnh gia đình. Quan trọng hơn cả là nhớ rằng người lạ biết tên mình không có nghĩa họ đáng tin.
Câu từ chối gọn và lời dặn của con cháu
Ông bà có thể chọn một câu dưới đây, tập nói vài lần cho quen miệng. Câu từ chối càng ngắn càng dễ dùng lúc bị giục.
- “Không tham gia chương trình nào, không nhận thưởng. Chào anh.”
- “Trúng thật thì trừ phí vào quà, không chuyển trước.”
- “Để hỏi con cháu đã, hàng này chưa ai báo.”
- “Không mua gì hôm nay, cảm ơn.”
- “Không ký, không đặt cọc khi chưa bàn với gia đình.”
- Con cháu dặn thêm: không đọc số căn cước, số tài khoản, mã OTP cho bất kỳ ai báo trúng thưởng hay hoàn tiền.
- Con cháu dặn thêm: mọi đường link “nhận quà”, “nhận hoàn tiền” gửi qua tin nhắn đều không bấm.
Khi ông bà kể lại một cuộc gọi báo trúng thưởng, con cháu nên cảm ơn và cùng chặn số đó. Thói quen kể lại được khen sẽ giúp ông bà tiếp tục kể ở những lần sau, kể cả với những chiêu mới hơn.
Câu hỏi thường gặp
Nếu ông bà thật sự có tham gia rút thăm ở siêu thị thì sao?
Vẫn không chuyển tiền trước. Chương trình khuyến mãi thật thường trao giải tại điểm bán hoặc trụ sở, thông báo công khai, và khoản thuế nếu có được xử lý theo quy định, không phải chuyển vào tài khoản cá nhân qua điện thoại. Ông bà có thể nhờ con cháu đến tận nơi hỏi.
Người giao hàng giục, không chịu chờ thì làm sao?
Ông bà có quyền không nhận và hẹn giao lại khi người nhà về. Người giao hàng thật có thể phiền một chút nhưng sẽ giao lại sau. Không trả tiền cho gói hàng mà ông bà không chắc ai đặt chỉ vì ngại người giao phải chờ.
Đã chuyển phí nhận thưởng rồi thì có lấy lại được không?
Báo ngân hàng qua tổng đài in trên thẻ và trình báo công an nơi gần nhất càng sớm càng tốt, kèm số tài khoản đã chuyển và số điện thoại người gọi. Không có gì bảo đảm lấy lại được, và tuyệt đối không chuyển thêm khoản nào dù người kia hứa trả cả gốc lẫn thưởng.
Đi chuyến tham quan miễn phí rồi ký mua trả góp thì có huỷ được không?
Tuỳ hợp đồng và quy định hiện hành về bảo vệ người tiêu dùng. Giữ lại hợp đồng, hoá đơn, thông tin công ty, rồi hỏi cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở địa phương. Không tiếp tục trả góp khi chưa hỏi rõ, nhưng cũng không bỏ qua giấy tờ đòi tiền.
Có cách nào để bớt nhận cuộc gọi trúng thưởng không?
Có thể bật tính năng lọc cuộc gọi rác trên điện thoại, chặn số đã gọi lừa, và hạn chế điền số điện thoại vào phiếu khảo sát, phiếu bốc thăm ngoài chợ. Bài về chặn cuộc gọi lạ trong cùng chuyên mục hướng dẫn cách cài đặt chi tiết cho ông bà.