Cơ quan bảo hiểm xã hội, công an, toà án, nhà mạng hay điện lực không gọi điện yêu cầu ông bà chuyển tiền vào tài khoản cá nhân, đọc mã OTP, hay cài ứng dụng qua đường link gửi trong tin nhắn. Cuộc gọi nào có một trong ba yêu cầu đó, dù xưng tên cơ quan nào, giọng nghiêm thế nào, cũng nên cúp máy và tự kiểm tra lại qua người nhà.
Người về hưu bị nhắm nhiều vì có lương hưu hằng tháng, có thẻ bảo hiểm y tế, quen làm việc với cơ quan nhà nước theo lối cũ, và sợ rắc rối giấy tờ. Bài này liệt kê các kịch bản giả cơ quan hay gặp, cách cơ quan thật thường làm việc, bốn việc ông bà làm khi nhận cuộc gọi, và cách kiểm tra trực tiếp. Phần nhận diện cuộc gọi, video mạo danh bằng công nghệ được trang AI Bảo Mật viết kỹ hơn.
Các kịch bản giả cơ quan hay gặp với người về hưu
Bảo hiểm xã hội báo cập nhật hoặc hoàn tiền. Người gọi nói lương hưu sắp bị dừng vì chưa cập nhật thông tin, hoặc ông bà được hoàn lại tiền bảo hiểm y tế đóng thừa. Sau đó hướng dẫn bấm đường link, cài ứng dụng, khai số tài khoản, đọc mã xác nhận.
Công an báo liên quan vụ án. Người gọi xưng cán bộ điều tra, nói số điện thoại hay căn cước của ông bà bị dùng trong một vụ rửa tiền, buôn lậu. Doạ sẽ bắt, yêu cầu giữ bí mật và chuyển tiền vào “tài khoản tạm giữ” để chứng minh trong sạch.
Nhà mạng báo khoá thuê bao. Báo sim sắp bị khoá vì chưa chuẩn hoá thông tin, bảo bấm phím, đọc mã, hoặc cài ứng dụng để “xác thực”. Mục đích là chiếm sim để nhận mã OTP ngân hàng.
Điện lực, cấp nước báo nợ tiền. Báo nhà ông bà nợ tiền điện, sắp cắt điện trong vài giờ, yêu cầu chuyển khoản ngay vào số tài khoản người gọi đọc.
Toà án báo giấy triệu tập. Báo ông bà có giấy triệu tập, có vụ kiện, hoặc khoản vay quá hạn. Đề nghị nộp tiền để “huỷ hồ sơ”.
Ngân hàng báo tài khoản bị khoá. Báo tài khoản nhận lương hưu có giao dịch lạ, cần cung cấp mã OTP hoặc cài phần mềm để “bảo vệ”.
Vì sao người về hưu là mục tiêu ưa thích
Lương hưu là khoản tiền đều đặn, nhiều người nhận qua tài khoản ngân hàng, và đó là nguồn sống chính của tuổi già. Khi nghe nói lương hưu sắp bị dừng, ông bà lo thật sự, và nỗi lo làm mọi người dễ làm theo hướng dẫn hơn.
Thế hệ đã đi làm trong cơ quan nhà nước nhiều năm quen tôn trọng giấy tờ, chức danh, con dấu. Một người gọi xưng “đồng chí”, nói giọng nghiêm, đọc đúng họ tên, số căn cước, địa chỉ của ông bà thì rất khó cãi. Kẻ lừa có thể gửi kèm ảnh giấy triệu tập, quyết định có dấu đỏ được làm giả, hoặc gọi video với người mặc trang phục giống công an ngồi trong phòng có cờ, có bàn làm việc.
Một điểm nữa là việc chuyển sang dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử, ứng dụng bảo hiểm trên điện thoại diễn ra trong vài năm gần đây. Nhiều ông bà biết có những việc “phải cập nhật trên điện thoại” nhưng không rõ cụ thể là gì, cơ quan nào làm. Khoảng mù đó là chỗ kẻ lừa chen vào: “Bác chưa cập nhật nên bị dừng lương, cháu hướng dẫn bác làm luôn qua điện thoại.”
Hiểu vì sao mình bị nhắm giúp ông bà bình tĩnh hơn: người gọi không “biết hết” về mình, họ chỉ có một danh sách thông tin bị lộ và một kịch bản đã dùng với hàng nghìn người khác.
Cơ quan thật thường làm việc thế nào
Bảng dưới so sánh điều người gọi giả hay nói với cách các cơ quan thường làm. Quy định cụ thể có thể thay đổi, nhưng nguyên tắc chung nhiều năm nay không đổi: việc liên quan tiền và giấy tờ quan trọng đều có kênh chính thức, không giải quyết qua một cuộc gọi lạ.
| Cơ quan | Kẻ giả danh thường đòi | Cách làm thông thường |
|---|---|---|
| Bảo hiểm xã hội | Bấm link, cài ứng dụng, đọc mã để giữ lương hưu hay nhận hoàn tiền | Thông báo qua kênh chính thức, giải quyết tại cơ quan bảo hiểm hoặc điểm chi trả; ứng dụng chính thức tải từ kho ứng dụng của máy |
| Công an, viện kiểm sát, toà án | Chuyển tiền vào tài khoản tạm giữ, giữ bí mật với gia đình | Mời làm việc bằng giấy mời, triệu tập trực tiếp; không thu tiền qua điện thoại |
| Nhà mạng | Bấm phím, đọc mã, cài ứng dụng để không bị khoá sim | Nhắn tin từ tên nhà mạng chính thức, hướng dẫn đến cửa hàng giao dịch hoặc dùng ứng dụng chính thức |
| Điện lực, cấp nước | Chuyển khoản ngay vào tài khoản cá nhân để không bị cắt | Có thông báo trước, hoá đơn ghi rõ, thanh toán qua kênh chính thức của công ty |
| Ngân hàng | Đọc mã OTP, mật khẩu, cài phần mềm điều khiển máy | Không bao giờ hỏi mã OTP hay mật khẩu; khách hàng tự liên hệ qua tổng đài in trên thẻ |
Nguyên tắc dễ nhớ cho ông bà: cơ quan thật không vội. Họ cho thời gian, cho giấy tờ, cho địa chỉ đến làm việc. Kẻ giả thì giục, doạ, bắt giữ bí mật.
Khi nhận một cuộc gọi xưng cơ quan: bốn việc theo thứ tự
Ông bà không cần đoán xem cuộc gọi thật hay giả. Chỉ cần làm đúng bốn việc dưới đây, cuộc gọi thật vẫn được giải quyết, cuộc gọi giả tự thất bại.
- Không đọc bất kỳ con số nào. Không đọc số căn cước, số tài khoản, số thẻ, mã OTP, mã xác nhận gửi về điện thoại. Dù người kia nói đã có sẵn thông tin “chỉ cần xác nhận”, vẫn không đọc.
- Hỏi tên, đơn vị, rồi nói sẽ đến tận nơi. “Anh cho biết tên, đơn vị, địa chỉ, con cháu sẽ đưa đến làm việc trực tiếp.” Nếu là cơ quan thật, họ sẽ cho địa chỉ. Kẻ giả sẽ tìm cách ngăn: “không cần đến, làm qua điện thoại cho nhanh”.
- Cúp máy và không gọi lại số đó. Nếu người kia doạ “cúp máy là chống người thi hành công vụ”, càng chắc là giả. Không cơ quan nào bắt người dân phải giữ máy nghe.
- Báo con cháu và kiểm tra bằng kênh khác. Nhờ con cháu tra số chính thức của cơ quan, hoặc đến trực tiếp trụ sở, điểm chi trả lương hưu, công an phường xã nơi ở để hỏi.
Bốn việc này cũng áp dụng khi nhận tin nhắn, kể cả tin nhắn hiện tên giống tên cơ quan. Đừng bấm vào bất kỳ đường link nào trong tin nhắn đó.
Cái bẫy “cài ứng dụng để cập nhật”
Nhiều vụ mất tiền lớn gần đây không bắt đầu bằng chuyển khoản mà bằng một ứng dụng. Người gọi hướng dẫn ông bà bấm vào đường link, tải một ứng dụng trông giống ứng dụng của cơ quan nhà nước, có biểu tượng, màu sắc, tên gọi gần giống. Ứng dụng đó xin quyền đọc tin nhắn, điều khiển màn hình. Khi ông bà bấm cho phép, kẻ lừa có thể xem mã OTP, mở ứng dụng ngân hàng và chuyển tiền đi mà ông bà không hay.
Ứng dụng chính thức của cơ quan nhà nước được tải từ kho ứng dụng có sẵn trên máy, không phải từ đường link gửi qua tin nhắn hay mạng xã hội. Khi thực sự cần cài một ứng dụng như vậy, nên để con cháu cài giúp lúc ngồi cạnh, chứ không làm theo hướng dẫn của người lạ qua điện thoại.
Bài “Bị bảo cài ứng dụng, chia sẻ màn hình” trong cùng chuyên mục hướng dẫn kỹ hơn cách nhận ra ứng dụng lạ và việc cần làm khi lỡ cài. Với ông bà, chỉ cần nhớ một câu: người lạ bảo cài gì thì không cài.
Kiểm tra với cơ quan thật bằng cách nào
Khi lo lắng thật sự về lương hưu, thẻ bảo hiểm, thuê bao, ông bà có thể kiểm tra theo những cách dưới đây. Không cách nào trong số này cần đến số điện thoại người lạ vừa gọi.
- Hỏi trực tiếp tại điểm nhận lương hưu hằng tháng, hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú.
- Đến công an phường, xã nơi ở để hỏi nếu có người xưng công an gọi điện; cán bộ ở đây có thể xác nhận có hay không có việc đó.
- Ra cửa hàng giao dịch của nhà mạng mang theo căn cước nếu lo sim bị khoá.
- Xem hoá đơn tiền điện, nước gần nhất, đối chiếu với thông tin chính thức của công ty điện lực, cấp nước.
- Gọi ngân hàng qua số tổng đài in trên mặt sau thẻ, hoặc ra quầy giao dịch.
- Nhờ con cháu tra cứu trên trang hoặc ứng dụng chính thức, ngồi cạnh ông bà khi làm.
Nếu cần hướng dẫn làm định danh điện tử hay dịch vụ công trên điện thoại, các trang AI Định Danh và AI Công Sở trong hệ có bài riêng cho người lớn tuổi. Ở đây chỉ nhấn mạnh: làm cùng con cháu, không làm theo người lạ.
Con cháu hỗ trợ ông bà thế nào
Việc hữu ích nhất là giúp ông bà hiểu rõ những thủ tục thật của chính mình: lương hưu nhận ở đâu, thẻ bảo hiểm y tế còn hạn đến khi nào, sim đã chuẩn hoá thông tin chưa, tài khoản nào nhận lương. Khi ông bà biết rõ tình trạng thật, lời doạ “sắp bị dừng lương” mất tác dụng. Có thể ghi ngắn gọn các thông tin này vào một trang sổ, cỡ chữ to, kèm số điện thoại của con cháu phụ trách từng việc.
Thứ hai, thống nhất một người trong nhà là “đầu mối giấy tờ” cho ông bà. Mọi cuộc gọi, tin nhắn xưng cơ quan, ông bà chỉ cần chuyển cho người này. Ví dụ giả định: ở một gia đình tại Lâm Đồng, người con út sống gần nhất nhận việc này, ông bà biết rõ mọi chuyện giấy tờ cứ hỏi út trước.
Thứ ba, nếu ông bà đồng ý, bật tính năng lọc cuộc gọi rác, cài đặt hạn chế cài ứng dụng ngoài kho chính thức, đặt hạn mức chuyển khoản trong ứng dụng ngân hàng ở mức vừa đủ chi tiêu hằng ngày. Những cài đặt này cần được giải thích và được ông bà đồng ý, không làm lén; đó là tài khoản và điện thoại của ông bà.
Câu hỏi thường gặp
Người gọi đọc đúng số căn cước của ông bà thì có phải cơ quan thật không?
Không. Thông tin căn cước, địa chỉ, số điện thoại có thể bị lộ từ nhiều nguồn. Kẻ lừa đọc đúng thông tin để tạo lòng tin. Cơ quan thật cũng không đòi xác nhận bằng cách đọc mã OTP hay chuyển tiền. Cách chắc chắn là cúp máy và tự liên hệ cơ quan qua kênh chính thức.
Có thật là phải cập nhật thông tin trên điện thoại mới được nhận lương hưu không?
Một số thủ tục có thể làm trên điện thoại, nhưng quy định cụ thể thay đổi theo thời gian. Ông bà nên hỏi trực tiếp tại điểm nhận lương hưu hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội nơi ở. Không làm theo hướng dẫn qua điện thoại của người lạ, dù họ xưng là cán bộ.
Người gọi video mặc đồng phục công an thì có tin được không?
Không nên tin chỉ vì hình ảnh. Trang phục, phòng làm việc, giấy tờ có dấu đều có thể làm giả, video cũng có thể bị dựng bằng AI. Cơ quan công an mời làm việc bằng giấy mời và tại trụ sở, không yêu cầu chuyển tiền qua điện thoại hay giữ bí mật với gia đình.
Lỡ bấm vào đường link trong tin nhắn nhưng chưa nhập gì thì có sao không?
Thường ít rủi ro hơn so với đã nhập thông tin hay cài ứng dụng, nhưng vẫn nên đóng trang ngay, không tải gì về, và báo con cháu kiểm tra máy. Nếu đã cài ứng dụng hoặc nhập mật khẩu, mã OTP, cần tắt mạng và gọi ngân hàng ngay.
Kẻ lừa doạ cúp máy là phạm tội thì ông bà có bị gì không?
Không. Người dân có quyền cúp máy với bất kỳ cuộc gọi nào. Không có quy định nào bắt phải nghe điện thoại đến hết. Lời doạ như vậy chính là dấu hiệu lừa đảo. Ông bà cứ cúp máy, sau đó kể cho con cháu và hỏi công an phường xã nếu còn lo.
Ông bà ở một mình, không có con cháu gần thì kiểm tra với ai?
Có thể hỏi trực tiếp tại công an phường xã, điểm nhận lương hưu, quầy giao dịch ngân hàng hoặc nhờ hàng xóm tin cậy. Nên lưu sẵn số của tổ trưởng dân phố, trưởng thôn, hội người cao tuổi nơi ở. Đây đều là những người có thể giúp kiểm tra mà không cần số của người gọi lạ.