Con ở xa vẫn hỗ trợ bố mẹ dùng điện thoại được bằng ba cách, xếp từ dễ đến khó: gọi video bằng máy thứ hai để nhìn thấy màn hình, chia sẻ màn hình trong cuộc gọi, và điều khiển từ xa khi bố mẹ đồng ý. Cách nào cũng cần chuẩn bị trước khi có chuyện, vì lúc bố mẹ đang rối mới bắt đầu cài đặt là lúc khó nhất.
Điều khiển từ xa cũng chính là công cụ kẻ gian hay dùng để chiếm tài khoản ngân hàng của người lớn tuổi. Vì vậy bài này đi kèm một quy ước gia đình rõ ràng để bố mẹ phân biệt được con cháu hỗ trợ thật với người lạ xin quyền điều khiển. Tên tính năng và cách bật khác nhau tuỳ máy và phiên bản; bạn kiểm hướng dẫn chính thức hiện hành của hãng máy và ứng dụng.
Ba cách hỗ trợ từ xa và khi nào dùng
Mỗi cách hợp với một mức độ quen máy của bố mẹ và một loại vấn đề. Bảng dưới giúp bạn chọn.
| Cách | Bạn thấy gì, làm được gì | Hợp khi | Rủi ro, giới hạn |
|---|---|---|---|
| Gọi video bằng máy thứ hai | Thấy màn hình qua camera của máy khác, chỉ bảo bằng lời | Bố mẹ có máy tính bảng hoặc người bên cạnh cầm máy quay giúp | Hình phản chiếu, loá; cần hai thiết bị |
| Chia sẻ màn hình trong cuộc gọi | Thấy đúng màn hình máy bố mẹ, chỉ bảo bằng lời | Bố mẹ biết gọi video và bật được chia sẻ | Bố mẹ vẫn phải tự bấm; thấy cả thông báo riêng tư |
| Điều khiển từ xa | Thấy màn hình và tự bấm thay | Việc phức tạp như chỉnh cài đặt sâu, bố mẹ đã đồng ý | Rủi ro cao nếu nhầm với người lạ; cần ứng dụng hoặc tính năng hỗ trợ |
Với đa số việc thường ngày như tìm lại biểu tượng, tăng âm lượng, gửi ảnh, chia sẻ màn hình là đủ và an toàn hơn điều khiển. Điều khiển từ xa nên để cho số ít tình huống thật sự cần, và chỉ khi bố mẹ hiểu rõ ai đang điều khiển máy mình.
Chuẩn bị trước khi có chuyện
Mọi cách hỗ trợ từ xa đều dễ hơn nhiều nếu được cài đặt và tập dượt khi hai bên đang ngồi cạnh nhau. Lần về thăm tới, dành nửa tiếng cho các bước sau.
- Chọn một ứng dụng gọi video mà bố mẹ đã quen, kiểm tra nó có tính năng chia sẻ màn hình trên máy của bố mẹ. Một số hệ điều hành có sẵn chia sẻ màn hình trong ứng dụng gọi video của hãng.
- Tập cùng bố mẹ cách bật và tắt chia sẻ màn hình hai ba lần, ghi các bước vào sổ tay hướng dẫn với hình vẽ vị trí nút.
- Nếu cần điều khiển từ xa, chọn công cụ có nguồn gốc rõ ràng, ưu tiên tính năng có sẵn của hệ điều hành hoặc ứng dụng gọi video quen dùng; một số phiên bản mới cho phép đề nghị điều khiển ngay trong lúc chia sẻ màn hình, người được hỗ trợ phải bấm đồng ý.
- Cài và thử ngay khi đang ngồi cạnh bố mẹ, để bố mẹ thấy tận mắt màn hình xin quyền trông thế nào và hiểu chỉ chấp nhận khi chính con đang gọi.
- Đặt quy ước mã gia đình hoặc câu hỏi riêng: trước khi bố mẹ bật chia sẻ màn hình hay cho điều khiển, bố mẹ gọi lại vào số đã lưu của con để xác nhận.
- Ghi vào sổ tay: "Chỉ chia sẻ màn hình khi con gọi qua ứng dụng quen, không bao giờ cho người lạ."
Đừng cài sẵn công cụ điều khiển từ xa chạy ngầm thường trực trên máy bố mẹ chỉ để tiện cho mình. Ngoài vấn đề tôn trọng, công cụ luôn bật cũng là một cánh cửa mở sẵn nếu tài khoản của bạn bị lộ.
Cách hướng dẫn qua video cho hiệu quả
Bắt đầu bằng câu hỏi màn hình đang có gì. Trước khi chỉ bảo, hỏi bố mẹ mô tả hoặc xem qua chia sẻ màn hình. Nhiều lần con chỉ theo trí nhớ về máy của bố mẹ, trong khi máy vừa cập nhật, giao diện đã khác.
Nói theo vị trí và màu sắc. Thay vì "vào Cài đặt chọn Âm thanh", hãy nói "bấm vào ô bánh răng màu xám ở hàng thứ hai, rồi kéo xuống tìm dòng có hình cái loa". Khi đang chia sẻ màn hình, bạn thấy đúng thứ bố mẹ thấy nên dễ mô tả hơn.
Mỗi lần một bước, chờ bố mẹ làm xong. Đừng nói liền ba bước. Nói một bước, chờ màn hình thay đổi, xác nhận "đúng rồi", rồi mới nói bước tiếp theo.
Nhắc tắt chia sẻ khi xong. Kết thúc mỗi lần hỗ trợ bằng việc bố mẹ tự tắt chia sẻ màn hình, để thành thói quen. Chia sẻ màn hình quên tắt có thể để lộ tin nhắn, thông báo ngân hàng hiện lên sau đó.
Ghi lại cái vừa học. Nếu là việc bố mẹ sẽ cần làm lại, nhờ bố mẹ ghi vào sổ tay ngay trong cuộc gọi, hoặc bạn ghi rồi gửi ảnh để người ở gần chép vào sổ.
Phân biệt hỗ trợ thật với chiêu lừa điều khiển từ xa
Kịch bản lừa thường gặp: một người gọi đến, xưng là nhân viên ngân hàng, nhà mạng, công ty điện lực hay cán bộ, nói tài khoản hoặc thuê bao của bố mẹ có vấn đề, cần "hỗ trợ cập nhật". Họ hướng dẫn cài một ứng dụng hoặc bật chia sẻ màn hình, rồi xin bố mẹ mở ứng dụng ngân hàng. Từ lúc đó, họ thấy hoặc điều khiển được mọi thứ trên máy.
Quy tắc giúp bố mẹ không bị lừa nên thật đơn giản: chỉ chia sẻ màn hình hay cho điều khiển khi chính con cháu gọi, qua ứng dụng quen, và đã gọi lại xác nhận vào số đã lưu. Không bao giờ bật cho người gọi tự xưng là cơ quan, ngân hàng, dù họ biết tên, biết số căn cước. Không mở ứng dụng ngân hàng trong lúc đang chia sẻ màn hình với bất kỳ ai.
Nếu bố mẹ đã lỡ cho người lạ điều khiển máy, việc đầu tiên là ngắt mạng di động và wifi, gọi ngay ngân hàng để khoá giao dịch trực tuyến, rồi gỡ ứng dụng lạ. Sau đó đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng từ một máy khác và báo công an nơi cư trú. Cách nhận ra các chiêu lừa nhắm vào người lớn tuổi có ở danh mục riêng; chi tiết xử lý sự cố bảo mật có ở trang AI Bảo Mật.
Tôn trọng quyền riêng tư của bố mẹ khi hỗ trợ
Khi bạn nhìn thấy hoặc điều khiển màn hình của bố mẹ, bạn đang bước vào không gian riêng của họ. Vài nguyên tắc giúp việc hỗ trợ không trở thành giám sát.
- Chỉ chia sẻ hoặc điều khiển khi bố mẹ chủ động đồng ý trong từng lần, không mặc định bật sẵn.
- Chỉ làm đúng việc đã nói, không tranh thủ mở tin nhắn, ảnh hay lịch sử cuộc gọi của bố mẹ.
- Nếu thấy thông báo riêng tư hiện lên, coi như không thấy, và không bình luận.
- Khi cần thay đổi một cài đặt quan trọng, nói rõ đang đổi gì và vì sao, để bố mẹ quyết định.
- Không dùng công cụ hỗ trợ từ xa để theo dõi vị trí hay hoạt động của bố mẹ khi họ không biết. Việc chia sẻ vị trí, nếu cần, thuộc chủ đề an toàn và phải có sự đồng ý rõ ràng.
- Khi bố mẹ có khó khăn nhận thức, vẫn giải thích bằng lời đơn giản trước khi làm, và thống nhất trong gia đình ai được phép hỗ trợ từ xa.
Những nguyên tắc này không chỉ là lịch sự. Khi bố mẹ tin rằng con chỉ làm đúng việc được nhờ, họ sẽ thoải mái nhờ nhiều hơn, và cũng phân biệt được rõ hơn hành vi của người lạ muốn nhìn vào máy mình.
Khi bố mẹ gọi trong lúc đang hoảng
Nhiều cuộc gọi cầu cứu về điện thoại đến lúc bố mẹ đang lo lắng: máy hiện thông báo đỏ, có người vừa gọi đòi gì đó, hay không gọi được cho ai. Trình tự dưới đây giúp bạn phân loại nhanh trước khi đi vào chuyện kỹ thuật.
- Giữ giọng bình tĩnh, nói trước một câu trấn an: "Không sao, mình xem từ từ."
- Hỏi xem bố mẹ có đang khoẻ không. Nếu có dấu hiệu té ngã, đau ngực, khó thở, nói khó, hãy gọi cấp cứu 115 hoặc nhờ người ở gần giúp ngay, chuyện điện thoại để sau.
- Hỏi có ai vừa gọi, nhắn yêu cầu chuyển tiền, đọc mã hay cài ứng dụng không. Nếu có, dặn bố mẹ dừng mọi thao tác, không làm theo người đó, và xử lý theo hướng chống lừa.
- Nếu chỉ là chuyện máy, nhờ bố mẹ mô tả hoặc bật chia sẻ màn hình theo cách đã tập.
- Giải quyết việc trước mắt, không tranh thủ chỉnh thêm những thứ khác khi bố mẹ đang mệt.
- Sau cuộc gọi, ghi lại tình huống vào nhóm gia đình và thêm một trang vào sổ tay nếu đó là chuyện có thể lặp lại.
Bước hỏi về sức khoẻ và về người gọi lạ đặt lên trước không thừa. Có những lần bố mẹ gọi than "máy hỏng" nhưng thật ra đang bị kẻ gian dẫn dắt qua cuộc gọi khác, hoặc đang mệt nên thao tác không được. Nghe kỹ vài câu đầu giúp bạn không bỏ sót chuyện quan trọng hơn chiếc máy.
AI giúp gì khi con ở xa
Khi bố mẹ gửi ảnh chụp màn hình một thông báo lạ hoặc một cài đặt không hiểu, bạn có thể nhờ chatbot AI giải thích nhanh trước khi gọi lại. Ví dụ: "Đây là màn hình trên máy Android của mẹ, thông báo này nghĩa là gì, có nên bấm đồng ý không, nếu muốn tắt thì ở đâu?" Trước khi gửi ảnh cho AI, cắt bỏ phần có tên, số điện thoại, số tài khoản hay nội dung tin nhắn.
AI cũng giúp bạn chuẩn bị lời hướng dẫn ngắn để đọc cho bố mẹ qua điện thoại, chẳng hạn nhờ nó viết các bước tăng âm lượng chuông với lời lẽ đơn giản. Bạn nên tự kiểm tra trên một máy cùng loại nếu có, vì AI có thể gọi sai tên mục.
Với bố mẹ đã quen dùng AI bằng giọng nói, một số câu hỏi đơn giản như "làm sao tăng âm lượng" bố mẹ có thể tự hỏi trợ lý giọng nói trước khi gọi con. Nhưng việc liên quan tiền bạc, tài khoản, cài ứng dụng thì vẫn theo quy ước: gọi con trước.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ không biết bật chia sẻ màn hình thì có cách nào khác không?
Có thể nhờ người ở gần như hàng xóm, cháu, người chăm sóc dùng máy khác quay màn hình của bố mẹ qua cuộc gọi video. Hoặc nhờ bố mẹ chụp màn hình gửi qua ứng dụng nhắn tin. Lần về thăm tới, tập cho bố mẹ bật chia sẻ màn hình và ghi các bước vào sổ tay.
Có nên cài sẵn ứng dụng điều khiển từ xa trên máy bố mẹ không?
Chỉ nên khi thật sự cần và bố mẹ đồng ý. Chọn công cụ có nguồn gốc rõ, cài đặt để mỗi lần điều khiển đều phải được bố mẹ bấm chấp nhận, không chạy ngầm thường trực. Dặn rõ chỉ chấp nhận khi chính con gọi, đã xác nhận qua số đã lưu.
Đang chia sẻ màn hình thì người kia có thấy mật khẩu không?
Người xem có thể thấy những gì hiện trên màn hình, kể cả mã xác thực trong thông báo tin nhắn và thao tác gõ trên một số máy. Vì vậy không mở ứng dụng ngân hàng, không nhập mật khẩu khi đang chia sẻ màn hình, và tắt chia sẻ ngay khi xong việc.
Nhân viên ngân hàng có bao giờ yêu cầu chia sẻ màn hình không?
Bố mẹ nên coi mọi yêu cầu chia sẻ màn hình hay cài ứng dụng từ người tự xưng là nhân viên ngân hàng qua điện thoại là đáng ngờ. Nếu có vấn đề với tài khoản, bố mẹ tự gọi tổng đài in trên thẻ hoặc đến quầy giao dịch, không làm theo người gọi đến.
Máy bố mẹ quá cũ không có chia sẻ màn hình thì làm sao?
Dùng cách gọi video bằng máy thứ hai hoặc nhờ chụp ảnh màn hình. Nếu máy quá cũ, có thể đã hết hạn cập nhật bảo mật; khi đó nên cân nhắc đổi máy, nhất là nếu bố mẹ dùng ứng dụng ngân hàng. Bài chọn điện thoại trong danh mục có tiêu chí cụ thể.
Nhiều anh chị em cùng hỗ trợ bố mẹ từ xa thì phân chia thế nào?
Nên thống nhất một hai người là đầu mối hỗ trợ kỹ thuật để bố mẹ dễ nhớ ai gọi là thật, và để cách hướng dẫn nhất quán. Người hỗ trợ ghi lại những thay đổi đã làm vào nhóm gia đình, để người khác biết máy bố mẹ đang được cài đặt ra sao.